İşte evvelâ hicreti yorumlarken çıkış noktamız bu prensip olmalıdır. Zaten hiçbir hâdise aynen tekrarlanmaz. Hâdiseler arasında benzerlikler söz konusudur ve biz bunları tarihî tekerrürler kabul ederiz. Tarihî maddeciler bu önemli hususu kavrayamamışlardır. Evet, onlar, tarihî olaylara aynı hâdiselerin tekrarı şeklinde yaklaşırlar. Hâlbuki, ayniyle iki kere cereyan etmiş hiçbir tarihî hâdise göstermek mümkün değildir. Bu aslında Kur’ân’da Cennet ehlinin ifadesi olarak aktarılan: “Bu, daha önce rızıklandığımız şeylerdendir.”²⁵ benzetmesi kabîlindendir. Yani, Cennet ehline herhangi bir meyve getirildiğinde onlar, bunu dünyada yedikleri bir meyveye benzeteceklerdir. Ama oradaki meyvenin dünya meyvesiyle sırf bir benzeyişten öte hiçbir münasebeti yoktur. Öyleyse Asr-ı Saadet’te olan ve yaşanan hâdiseler daha sonra “saadetçik” asırlarında benzerleriyle ele alınıp değerlendirilmelidir. Tabiî ki burada bir kısım takdimler, tehirler ve farklılıklar da söz konusu olabilecektir.

Hicret, Asr-ı Saadet’te önemli bir hâdisedir. Son kerpiç, son taş gediğine ancak hicretle konulmuştur. Çok rahatlıkla diyebiliriz ki, hicret olmasaydı, Asr-ı Saadet’in bir yanı eksik kalırdı. Elbette öyle olmadığına göre böyle bir eksiklik de mevzuubahis değildir.

Asr-ı Saadet’te iki hicret bir arada yaşanmıştır. Bana göre bu iki hicreti müşterek görmek çok önemlidir. Bu da yine hicret hadisinde anlatıldığı şekliyledir. Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Gerçek muhacir, Allah’ın yasaklarından mubah kıldığı şeylere hicret eden insandır.” buyurur. İlerideki büyük mücadele, büyük tekevvün için de böyle bir hicret zarureti söz konusudur. Hatta denilebilir ki, maddî hicret, insan derinliklerindeki bu hicrete dayandığı zaman gerçek değerine ulaşır. Ruhun hicretinde açıklar ve eksiklikler varsa, o insanın maddî hicreti de bir ölçüde zedelenmiş olur. Nitekim hicret