İdeal İnsan

İdeal insan; “Hayat nedir, ölüm nedir, varlık nedir, kendisinin varlıkla alâkası nedir, kulluk nedir, itaat nedir, günah nedir, sevap nedir, musibetler nedir ve bunların insanoğluna musallat olması nedendir?..” gibi bin bir bilmecenin, onun dimağında anaforlar meydana getirmesine karşılık, vicdanında her zaman çakıp duran hikmet parıltılarından, ruhuna akseden ilham esintilerinden örüp ortaya koyduğu nurdan helezonların ta zirvesine yükselerek, oradan her şeyin perde arkası “melekût”unu sezer, anlar.. sonra da hayret ve hayranlığın hâsıl ettiği sevgi ve mehâbetle, ruhunun ilk kaynağına yönelir ve itminan soluklar. Bu noktaya ulaşmış bir ruh, ne ihsanlarla şımarır ne de mahrumiyetlerle sarsılır. Nimet ile nikmeti, kahr ile lütfu bir tutar, bir görür.. başkalarının şımarıp küstahlaştığı, karamsarlaşıp yeisle inlediği aynı anda, o, çölde gül bitirmesini, kamıştan şeker çıkarmasını bilir ve kaybetme kuşağında dahi sürekli kazanır.

Dengi Olmayan İbadet

Allah uğrunda yapılan her işin mutlaka bir sevabı vardır ve onun karşılıksız kalması düşünülemez. Ama oruca gelince, onun sevap yönüyle âdeta dengi yoktur. Ebû Ümâme (radıyallâhu anh) şöyle diyor: “Resûlullah’a yapmam gerekli bir amel söylemesini istedim. O da: ‘Oruç tut. Zira onun dengi yoktur.’ buyurdular. Ben yine tekrar ederek aynı şeyi sordum: O, ‘Oruç tut. Zira onun dengi yoktur.’ Cevabını verdiler. Ben üçüncü kez yine sordum. O, aynen ‘Oruç tut. Zira onun dengi yoktur.’ buyurdular.”

Oruç - Beden - Ruh İlişkisi

İnsan, ruhla cesetten mürekkep bir varlıktır. Ruhun olmadığı ceset bir mânâ ifade etmediği gibi, cesedin olmadığı ruh da –teklif dünyası adına– çok fazla bir şey ifade etmez. İnsan, yiyip içtiği nesnelerle, bedenî hâl ve hareketleriyle ve yerine getirmeye çalıştığı ibadet ü taatle hem cesedine ve hem de ruhuna hizmet eder. Ağzına aldığı bir lokma zâhiren midesine gitse de onun da ruh üzerinde bir kısım tesirlerinin olduğu muhakkaktır. Yaptığı bedenî hareketler, vücutta maddî olarak bazı tesirler oluşturduğu gibi, bunların ruhta da değişik tesirleri söz konusudur.