Altıncı Bölüm RİSALE-İ NUR ETRAFINDA

Bediüzzaman, Edebiyat ve Gazzâlî

Bediüzzaman Hazretleri’nin, Eski Said döneminde yazdığı eserleri edebî açıdan çok çok seviyelidir. Ancak daha sonraları iman davasının ehemmiyetine binaen ihlâsı, ruhu, mânâyı öne almış ve böyle edebî eserler vermekten içtinap ederek daha ziyade mânâya ehemmiyet vermiştir. Hâlbuki Bediüzzaman da Mevlâna gibi ağır ve ağdalı bir üslûp kullanabilir ve bununla da yüzlerce, binlerce insanı kendisine meftun edebilirdi. Aslında etmiştir de. Muhakemat isimli eseri tahlil edildiği zaman mübalağa yapmadığımız görülecektir.

Devrini anlama ve onunla hesaplaşma zaviyesinden Bediüzzaman’ın bir benzeri de İmam Gazzâlî’dir. Zira o da devrindeki bütün yanlışlıklara baş kaldırmış bir düşünür ve âlimdir. Bugün onu, devrindeki ihtişam ve debdebesi ile göremesek de, içinde yaşadığı devrin şartlarını idraki ve o günkü meselelere bakışı açısından o da muhteşem bir dimağdır. Bir yandan değişik konularla alâkalı eserler telif etmiş, diğer yandan da sürekli evrâd u ezkârla meşgul olmuştur.

İki Can Taşıma

Mü’minin her davranışı “hayır” yörüngelidir. O, herhangi bir musibete maruz kalsa sabreder; bu onun için hayır olur. Ve yine o, herhangi bir nimete erse, şükreder; bu da onun için hayır olur. İşte mü’minin çift can taşıma mânâlarından biri herhâlde bu olsa gerek. Onda ne dünya sevgisi ne de ahiret endişesi vardır: Cennet sevdasına tutulmadığı gibi, Cehennem korkusuyla da kilitlenmiş değildir. O bütün yaptıklarına sadece ve sadece tek bir mihrap tanır: Cenâb-ı Hakk’ın rızası. Mü’min bu maksada erebilmek için her şeye katlanır. Bir yerde malını vermek gerekiyorsa, o bunu seve seve yapar. Bir yerde canını vermek iktiza ediyorsa tereddüt etmeden can pazarına koşar. Mağlubiyetler onu biler, muvaffakiyetler ise canına can katar. Dehrin hâdiseleri başında değirmen taşı gibi dönse ona tavır değiştirtemez. İşte onlardan biri olan Bediüzzaman, şöyle der: “Ben elimde iki can taşıyorum, tek can taşıyanlar karşıma çıkmasın!”