için de sahabe için de bizler için de. Bu açıdan da, İslâmiyet’e fevç fevç dehaletlerin olduğu, hizmetin alabildiğine inkişaf ettiği zamanlarda tesbih ve istiğfar daha farklı bir önem arz eder ve etmelidir de. Evet, artık o safhada insanın hayatı sürekli tesbih ve istiğfar olmalıdır. O insan, güç ve kuvvetini tesbih ve istiğfardan almalı ve her zaman kendi güç ve kudretini nefyedip “Sübhanallah” diyerek Allah’a dayanmalı ve “Estağfirullah” diyerek de günahlarına istiğfar etmelidir. Keşke bu düşünce hepimizin içine kök salmış olsaydı!
Ayrıca fetih esnasında veya sonrasında gücü, kuvveti elinde bulunduranlar çeşitli haksızlıklar yapabilirler. Hem de bunu hak namına yaparlar. Şöyleki; mantık ve muhakeme ile aşılabilecek, değişik alternatifler ile çözülebilecek nice meseleler vardır ki, fethin köpük köpük gürültüleri içinde ve gücün, kuvvetin önünde çözümsüzlüğe itilebilir.. hatta kangren hâline getirilebilir. Buna kuvvetin dehayı alt etmesi nazarıyla da bakılabilir. Onun için fetihlerden veya fethin mukaddimatı sayılan Allah’ın yardımlarından sonra istiğfar emri, kuvvetin ceberut ve azgınlığını kırma ve tadil etmek için çok önemlidir. Kaldı ki bazı olumsuz şeyler kuvvetin tabiatında var. Hatta siz, Müslümanlığı kılı kırk yararcasına yaşasanız dahi, zikredilen durumun bahis mevzuu olduğu yerde her zaman hak duygusu zedelenebilir, ihmale uğrayabilir. Tabiî ki böyle bir durumda istiğfarın yeri kat’iyen tartışılmaz.
Fil, Kureyş ve Mâun Sûreleri Arasındaki Münasebet
Fil sûresi ile Kureyş sûresindeki ortak payda herhâlde “koruma” ve meselelerin “minnet üslûbu” ile ele alınmasıdır. Fil sûresinde, Kur’ân, Ebrehe ordusunun şerrinden Kâbe’nin korunmasına dikkat çekiyor. Kureyş sûresinde de insanların hayatlarının idamesi adına yaptıkları yaz-kış ticaret seferlerinin emniyet içinde gerçekleşmesini nazara veriyor. Yani, Roma ve Sasani imparatorluklarıyla etraflarının çevrildiği, bir sürü çapulcu ve serserinin ticaret kervanlarını tehdit ettiği bir mekân ve zamanda yol ve ticaret emniyetinin verilmesini ve Allah’ın onları korumasını, minnet makamında anlatıyor. Bu iki sûreye “koruma” ve “minnet üslûbu” açısından yaklaşmazsak, aradaki mutabakatı kavrama oldukça zorlaşır.