“Teklif-i Mâlâ Yutâk” Meselesi

“Hiçbir insana gücünün üstünde yük yüklenilmez.” prensibini iyi anlamak lâzımdır. Bu prensibi, tembelliğe ve gevşekliğe paravan olarak kullanmak sadece bir aldanmışlık olur.

Cenâb-ı Hak insanlara neyi emretmiş ve onları neden menetmişse bunların hepsi bu prensip çerçevesi içinde olmuştur. Öyleyse çerçeveyi aşmak kat’iyen doğru değildir.

Diyelim ki, bir insan ayakta namaz kılamıyor. Din, onun oturarak namaz kılmasına cevaz verir. Aynı şahıs oturarak da namaz kılamıyorsa namazını yatarak veya başıyla ima etmek suretiyle eda eder. Keza bir insanın su ile abdest alması mümkün değilse veya suya kavuşmak onun takatini aşıyorsa, o insanın teyemmüm etmesinde hiçbir sakınca yoktur. Hatta abdest veya guslünü su ile alsa ve bundan dolayı da zarar görse veya telef olsa, durumuna göre o insan mesul bile olabilir.

Efendimiz döneminde, bir seriyyede ashabtan biri kafasından yara almıştı. Gusletmesi gerektiğinde arkadaşları ona gusletmesini söylediler. O da boy abdesti aldı. Hastalığı birden şiddetlendi ve vefat etti. Dönüşte durum Efendimiz’e (sallallâhu aleyhi ve sellem) anlatılınca Allah Resûlü, ona bu teklifi yapanlara karşı ciddî şekilde celâllendi ve “Arkadaşınızı öldürdünüz!” buyurdu. Çünkü dinî ölçüler içinde onun gusül abdesti almaması lâzımdı. Ve o teyemmümle iktifa etmeliydi.

Görülüyor ki, İslâm hiç kimseye gücünün üstünde bir yük tahmil etmiyor ve her şeyi insan gücüne göre sistemleştiriyor. Hatta, “Zaruretler mahzurlu şeyleri mübah kılar.” prensibiyle bu duruma esneklik de kazandırıyor. Ancak zaruretinin çerçevesini de yine bizzat kendisi belirliyor. Durum böyle olunca, şahısların kendi heva ve heveslerine göre zaruret icat etmeleri ve kendi icat ettikleri zarurete binaen bazı emir ve nehiyler karşısında gevşek davranmaları da asla söz konusu değildir. Suiistimale açık bu türlü durumlarda fert kanaat-i vicdaniyesiyle yanlışlıkları aşar.