yalana, hakka ve bâtıla açık iki kalb taşımaz. Ak ak, kara da karadır. Ne annelerinize benzettiğiniz hanımlarınız anneleriniz ne de “evlâdım” dediğiniz çocuklar evlâdınızdır. Sizinki bir zann ü tahminden ibaret. Gerçek, Allah’ın bilip bildirdiğinden ibarettir.

Kadim Araplar, zeki ve akıllı kimselerin iki kalb taşıdığına ve eşlerin “zıhar” yapılmasıyla zıhar yapılan kadının, kişinin kendi öz annesi gibi olduğuna inanıyorlardı. İslâm bu iki inanış biçimini de iptal etmiştir.

Burada, Zeyd b. Hârise hâdisesi âyetin sebeb-i nüzulü olarak zikredilir. Tabiî her şeyde adi de olsa bir sebep vardır. Ne var ki, burada sebebi aşan daha muhkem bir şey söylenmek istenmektedir. Yani insanın bir anası ve babası varsa, artık hiçbir şekilde başkası onun anası veya babası olamaz. Tabiî evlât edinmekle de olsa olamaz. İşte esbab-ı nüzûlün dar mânâda anlattığı budur.

Daha geniş mânâda ise, her devirde, herkes dual olabilir, dual görünebilir. Zaten bir taraftan zıt, diğer tarafa hafif bir meyil gösterince arkası kesilmez, gelir. Oysa İslâm buna cevaz vermez. Bir insan çeşitli doktrin, sistem ve değişik yollara takıldığı hâlde, Allah yolunda olduğunu da söylüyorsa, âyetin ifadesiyle sinesinde iki kalb taşıyor demektir. Hâlbuki bu âyet böyle bir şeyi reddediyor ve olamayacağını hatırlatıyor. Başka yerde de Allah (celle celâluhu) “Muhakkak Allah indinde din, (yalnız ve yalnız) İslâm dinidir.”³¹ buyuruyor. Ve yine “İslâm’dan başka din, hiç kimseden kabul edilmeyecektir.”³² diyerek ikiliği söküp atıyor.

Evet, yol bir olunca kalb de bir oluyor, Öyle ise değişik yollara düşenler düşünce, tasavvur ve kalbî hayatlarında da dağınıklıktan kurtulamayacaktır. Gerisi yine âyetin ifadesiyle ‘ağızla söylenilen’³³ mücerret sözlerden ibarettir. Bir kimse,