Üç, her vak’anın tarihî seyri içinde zikredildiği mevzuyla bütünlüğe ulaştırılması..

Ve dört, o hâdiselerin günümüzle izdüşümü sayılabilecek hâdiselerle mukayesesinin yani kesişen, örtüşen veya ayrılan noktalarının tespiti ile evrensel mesajdan istifadenin tam olması noktalarına dikkat etmek gerekir.

Nasr Sûresi

Nasr sûresinin ilk âyeti إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللّٰهِ وَالْفَتْحُ⁴⁴ nahiv kuralları açısından mâtufta muzafun ileyh hazf edilir ve ondan bedel kelimenin başına belirlilik takısı olan lâm-ı tarif gelir. Dolayısıyla burada وَالْفَتْحُ, وَفَتْحُ اللّٰهِ demektir.

Buradaki nükteye gelince; Allah’ın bizi yaratması, hizmet yoluna sevk etmesi, halkın kalbini bize tevcih etmesi.. hepsi Allah’ın yardımı ve inayetiyledir. Çok insan bunların böyle olduğunu müşâhede eder ve her fırsatta tevhidî düşüncenin gereği olarak da anar, anlatır.

Feth’e gelince; orada sebepler bir ölçüde orta yere çıkar ve Müsebbibü’l-Esbab unutulabilir. Bunun lâzımı olarak da “Ben yaptım, ben ettim…” diyenler olur. Aslında bu bir yanlışlığın ifadesidir. Fetih öncesi, onun mukaddimatı sayılan yardımlar nasıl Allah’a ait ise, fetih de O’na aittir. Ama, yukarıda ifade ettiğimiz gibi, insan fetih sarhoşluğu ile kendinden geçip zaferi kendinden bilebilir.

İşte tam bu aşamada böylesi düşüncelerin insanı sarıp-sarmalayıp bir çarpıklığa atması ihtimaline binaen Kur’ân böyle bir noktada tesbihi ve istiğfarı emreder. Öyleyse böyle anlarda insan, normal zamanlardan daha fazla “Sübhanallahi ve bihamdihi Sübhanallahilazim.” demelidir. Aslında bu, hangi seviyede ve nerede olursa olsun davayı temsil eden her fert ve cemaat için geçerlidir. Allah Resûlü (sallallâhu aleyhi ve sellem)