Evet, bu ülkede belediyelerden bakanlıklara, mahkemelerden tapu dairelerine varıncaya kadar hemen hemen her kurumda ve değişik seviyelerde suiistimal, irtikâp, ihtilas söylentileri bazen ayyuka çıkmıştır ama, afifler de eksik olmamıştır.

Şimdilerde, bu kabîl hâdiselerin sebepleri üzerinde konuşulurken, sistemin bozukluğu, düzenin çarpıklığı... gibi değerlendirmeler yapılıyor. Bence biraz ifrat ediliyor. Evet, bu tür kanunî düzensizliklerin yerini bütün bütün inkâr etmemekle beraber, kanaatimizce esas mesele, insanî çöküntü ve ahlâkî bozukluk olsa gerek. Ayrıca, ciddî bir kültür buhranının toplumun bütün katmanlarına nüfuz etmiş olması da üzerinde durulmaya değer ayrı bir konu. Zaten mazi-hâl bunalımını yaşayan dinî, idarî, siyasî, iktisadî ve kültürel değerleri ile çarpışa çarpışa büyüyen ve bu ikilem, fıtratı hâline gelmiş nesillerden, başka bir şey beklemek de mümkün değildir.

Onun içindir ki eğer yolsuzlukların önü alınmak isteniyorsa, bu ülkede yaşayan insanların yüzde altmış –belki bu oran bile az, en az yüzde yetmişi– doğruluğu, dürüstlüğü her şeye rağmen tercih edecek seviyeye getirilmesi ve çoğunluğun insanî değerlere yükseltilmesi şarttır. Aksine, bu seviye yakalanamadığı takdirde olumsuzlukları önleme adına atılan her adım başarısızlıkla sonuçlanacaktır. Bu cümleden olarak, bir kısım güç odaklarını, yani kazada kaymakamı, vilayette valiyi veya siyasî parti temsilcilerini ve eşrafın ileri gelenlerini arkalarına almadan küçük veya büyük yolsuzlukların üzerine gidenler yerlerinden edilmekte ve zulme uğratılmaktadırlar. Bu tespit, “Yolsuzlukların üzerine hiç gidilmesin, alan alsın, çalan çalsın.” mânâsına hamledilmemelidir ama, bir kısım içtimaî arızalar giderilecekse genel durumun bilinmesinde de zaruret var.