Hele ticarî ve sınaî yatırım sahalarında, eğitim alanında olduğu kadar bile başarılı olamadık. Hâdiseler beklenildiğinin aksine tabiî seyri içinde gelişti ve milletçe gereken performansı gösteremedik.

Hâlbuki çeşitli kurullar teşkil edip, Orta Asya’nın ticarî ve sınaî sahalarla alâkalı ihtiyaç haritasını çıkartarak iş adamlarımızı oralara, hem de bilinçli olarak teşvik edebilirdik. Yani bir anlamda rehberlik hizmeti verip neticeyi değiştirebilirdik. Gerçi bu mevzuu daha köklü bir şekilde devlet ele almalıydı. Yani enformasyon büroları kurarak, kanunî düzenlemelerde bulunarak, oralara gidip yatırım yapacak iş adamlarımıza kolaylıklar göstermeli, ülkeler arası düzeyde anlaşmalar yapılmalıydı… Ne var ki, bütün bunların yapıldığını söylemek oldukça zor. O hâlde mademki devlet çapında bu mesele ele alınmıyor, “Hepsi elde edilemeyen bir şey, bütün bütün terk edilmemeli.” fehvâsınca millet olarak, halk olarak biz, bize düşeni yapmalıydık.. veya hâlen daha yapabiliriz. Bu uğurda boşa geçen her saniye, bizim dünyamız adına büyük bir kayıptır. Bunu bugünlerde çokları anlamasa da, yarın anlayacak ve pişman olacaklar ama, ne fayda?..

Ayrıca bu hakikat bize çok umumî bir prensibi hatırlatıyor. Altyapısı olmayan meselelerde kat’iyen başarılı olunamıyor. Yani siz bir doping ilacı veya hormon veriyorsunuz. O hormonlu yapı kısa zamanda netice verse bile geçici oluyor ve tesiri devam etmiyor. Bizim ticarî sahada Orta Asya’ya açılmamızı da bu açıdan değerlendirebiliriz. Zira çok arkadaşlarımız his, heves, teşvik… unsurları ile gittiler ve acıdır muvaffak olamadılar. Demek köklü ve kalıcı yapılanmalara gidebilmek için, altyapının tam olması gerekmekte. Bunun için de uzun zaman çile, ızdırap ve uzman kadro gerekecek.

Yolsuzluklar Üzerine

Türkiye’de yakın tarih itibarıyla devlet kademeleri büyük ölçüde “yiyen” insanların resmigeçit yeri oldu. Yakın tarih tabirini bilhassa kullanıyorum; zira bu konuda 10 sene veya 20 sene, ya da 70 sene deseniz durumu eksik ifade etmiş olursunuz. Resmigeçit dememin sebebi, o günlerden bugünlere gelinceye kadar gelenlerin gidenleri aratmaması. Evet, bir hayli zamandan beri iktidara gelip, mühre sahip olanların çokları, çalıp çırpmanın yolunu-yöntemini öğrenmiş ve hep yemişler.. hem öyle bir yemişler ki, geldikleri makamlara bir hiç olarak gelmişler, ayrılırken trilyonlarla ayrılmışlardır. Tabiî hemen her dönemde sayıları az da olsa namuslu, dürüst insanlar da eksik olmamıştır. Dolayısıyla bir genelleme yapma yerine, böyle bir yaklaşım daha uygun olacaktır.