Evet, toplum böylesine tefessüh etmiş ve kokuşmuştu. İşte o gün İslâm’a girenler de böyle bir toplumdan kopup gelen kimselerdi ki, bunlarda, biraz evvel saydığımız zaaflardan birinin veya bütününün bulunması realite olarak gayet normal kabul ediliyordu. Oysaki, daha sonraki durumu itibarıyla o koskoca Asr-ı Saadet’te, bir iki zina hâdisesi, bir-iki hırsızlık ve yine ancak o kadar içki içme vak’ası tespit edilebilecektir. Bunların yarısına yakınının tespiti de yine suçlunun bizzat kendi itirafıyla olacaktır. Bir suçluya suçunu itiraf ettirecek, hem de bu itirafın bedelini canıyla ödeyeceğini bile bile, Allah korkusunun dışında hangi güç ve hangi kuvvet vardır?..

Öyleyse, hem ferdî hem de içtimaî planda salah adına, bir toplum için en yararlı, en büyük dinamik “Allah korkusu”dur denebilir. Biz buna böyle inanıyor ve toplum olarak kurtuluşun da bu inancın yaygınlaşma oranında paralel gelişeceği kanaatini taşıyoruz.

İnsanları Tanımada Bir Ölçü

Mevlâna bir gün müritleriyle gezmektedir. O esnada birbiriyle oynaşan köpek yavrularını gösteren bir mürid, “İnsanlar kardeşliği hiç olmazsa bunlardan öğrenmeli!” der. Mevlâna, bu ham düşünceye şu olgun bilgelikle cevap verir: “Aralarına bir kemik at, kardeşliği o zaman görürsün!”

Bu anekdot, nice müsbet görünümlü insanların negatif yönlerini göstermesi ve işaretlemesi bakımından bana çok önemli gelir. Bazı insanlar vardır, dış görünüşleri itibarıyla hep olumluluk sergilemektedirler. Hâlbuki iç dünyaları nice menfiliklerin cümbüş yeridir. Ama bu menfi duyguların dışa yansımasına sebep olacak bir uyarıyla karşılaşmadıkları için çevreleri onların menfi taraflarını göremez ve bilemez. Dolayısıyla da o insan, etrafındakiler tarafından bir güzellikler kaynağı gibi kabullenilir. Ne var ki durum, hiç de öyle değildir. Bazen en küçük uyarılar bile onların içlerindeki mağara adamının dışarıya çıkmasına yeter ve çok kere de onu bir daha aynı yere sokmak, gizlemek, saklamak da mümkün olmaz. Çevremize baktığımızda bu tür vak’aların nice misallerini görürüz.