Toplumun Salâhında Allah Korkusunun Yeri

“ Ne irfandır veren ahlâka yükseklik, ne vicdandır;

Fazilet hissi insanlarda Allah korkusundandır.

Yüreklerden çekilmiş farz edilsin havfı Yezdân’ın

Ne irfanın kalır tesiri kat’iyen ne vicdanın.”

Gerçek fazilet ve insanı insan yapan değerler üstü değer, ancak ve ancak insanın bütün duygu-düşünce ve isteklerini zapturapt altına alabilme gücüne sahip Allah korkusudur. Diğer müeyyideler geçici olarak frenleyici birer rol üstlenseler bile, bunların insanı sürekli kontrol altında tutmaları söz konusu değildir. Zira, insanların çeşit çeşit zaafları vardır ve bu zaaflar, bazen insanı öyle bir tesir altına alır ki, insanda direnecek güç kalmaz.. irade devre dışı kalır, derken insan, işte bu zayıf yanlarından biriyle istemediği herhangi bir işi irtikap eder.

Bu açıdan, insanı böyle durumlarda frenleyecek öyle güçlü bir sâik lâzımdır ki, insan, içinde bulunduğu durumun o baskıcı atmosferinden kurtulup salim düşünebilsin, salim karar verebilsin ve ölçülü hareket edebilsin. Allah korkusunun böyle güçlü bir tesire sahip olduğu hem sübjektif hem de objektif pek çok delille ispat edilmiş bir husustur. Sadece İslâm tarihine ve bilhassa Asr-ı Saadet dönemine bu gözle bakılmasının yeterli olacağı kanaatindeyim.

Düşünün ki cahiliye insanlarından bazıları alkolik, bazıları kadına düşkün, bazıları insan öldürmeyi zevk hâline getirmiş birer cani durumundaydı. Bu kabîl zaaflarla mâlul olmayan insan yok denecek kadar azdı. Bu karanlık dönemde bilhassa fuhuş öyle yaygındı ki, birkaç nezih ruhlu insanın dışında, o batağa saplanmamış bir kimse yok gibiydi.