Meseleye bir diğer yönüyle de şöyle yaklaşılabilir: Kanun ve kaideler toplumsal bir ihtiyaçtan, kaynaklanarak tespit edilmelidir.. yani tamamıyla pratik hayatın zaruretlerinden yola çıkılmalıdır. Tarihteki başarılı kanunlar, zaruret neticesinde ortaya çıkan kanunlardır. Aksi hâlde, her şey sun’î olur ve tatbik sahasına konulmadan suiistimal edilebilir. Hâlbuki önceden yazılacak kitaplar vs. ile toplumu bu kitaplara göre şekillendirme oldukça zordur. Hangi sahada olursa olsun, müeyyideler; hâdiseler, şartların zorlaması ve cemiyetle iç içe mütalâa edilerek ortaya konmalıdır.

Ervâh-ı Tayyibe ve Güzel Koku

Güzel kokunun onların temel gıdası olduğu söyleniyor. Evet, bizim temel gıdalarımız olduğu gibi onların da temel gıdaları var. Oksijeni soluduğumuz gibi, onlar da buna mukabil güzel kokuyu solurlar. Ayrıca, bizim belli bir fizyolojik yapımız var. Bu itibarla da bazen basit, bazen de mürekkep gıda alıyoruz. Fakat onlar maddeden mücerrettirler. Böyle olunca da bizim ihtiyacımız olan şeylere onların ihtiyacı yoktur. Onlar ancak, tesbih ve tehlillerden, zikirden ve Kur’ân tilavetinden zevk alırlar.

Ervâh-ı habîse ise çirkin kokulardan zevk alır. Mahkemeye giderken arkadaşlardan biri gülyağı sürmüş de oradakilerden biri basbas bağırmaya başlamış: “Kim sürdü o hacı kokusunu..?” Biz de onların parfüm kokusundan rahatsız oluyoruz ya! Ruhlar farklı farklı işte böyle...

Kadir Gecesi

Bu gecede kaderin bir çeşit istinsahı yapıldığı anlaşılıyor. Yani İmam Mübîn’den, Kitab-ı Mübîn’e istinsahı. Nazarı oraya ulaşanlar, kaderin bu kısmına da muttali olabilirler. Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) Miraç’ta seslerini duyduğu kalemler de bunlar olsa gerek...