Mesnevî onun ilk eserlerindendir. Bu kitapta birer rüşeym, birer katre, birer tomurcuk hâlinde kendini gösteren onun altın düşüncelerinden her damla, her yaprak, her filiz, ileride birer ırmak olmuş çağlamış, birer gül bahçesi gibi tüllenip çevresine kokular salmış, birer orman gibi mehip mehip uğuldamış, dostlarının, mü’minâne, mütefekkirâne, şairâne hislerini gıdıklamış ve onları coşturmuş; düşmanlarının da ruhlarına korkular ve velveleler salmıştır.

İşte onun ilk dönemden itibaren gönül gözlerimize renk renk, çizgi çizgi çalıp geçtiği mânâlar ve duygularımıza diriliş üfleyip ruhlarımızı coşturduğu nağmelerden bazı soluklar! Deryadan damla, güneşten zerre, varlıktan sönük bir çizgi, hissedip söyleyememe, duyup değerlendirememe, dalga kıranlarıma çarpıp kırıldıktan sonraki hâlleriyle birkaç damla:

Bütün İslâm müfekkirleri gibi Bediüzzaman’a göre de, dünyada en büyük hakikat iman ve tevhid hakikatidir. Onun düşünce ikliminde varlık, atomlardan en büyük sistemlere kadar tevhid gerçeğini işleyen bir mekik ve her yanda O’na ait mânâları, nakış nakış bir dantela gibi ören, örgüleyen bir ibrişim ve bir tığ gibidir. Bu hakikatin, ilâhî maksadı kucaklayıcı mahiyette duyulup hissedilmesi ve en küçük teferruatına kadar sezilip mârifet hesabına yorumlanması hakikî tevhidin tezahürü; yakîne ulaştıracak tafsile girilemeden icmalde kalınışı da avamca bir vahdet anlayışı.. evet “Arkadaş! Tevhid iki çeşittir: Biri âmice tevhiddir ki; ‘Allah’ın şeriki yoktur ve bu kâinat O’nun mülküdür.’ şeklinde inanılır ve ifade edilir. Bu kısımdaki tevhid erbâbının, fikren gaflet ve dalâlete düşmelerinden korkulmalıdır.