Şimdi isterseniz meseleyi biraz daha açalım:

Acz, insanın Allah karşısındaki âcizliğini idraki, kabulü ve ilan etmesidir. Kâinattaki umumî tasarrufu, çağın ulaştığı ilim ve teknik perspektifinden seyreden insan, neticede kendisinin hiçliğini ve Cenâb-ı Hakk’ın havl ve kuvvetini görür, müşâhede eder. Ancak, bu bir seviyedir, böyle bir bakış seviyesini de insan kendi kendine elde edemez. Eğer günümüzde, Risale-i Nur ve benzeri eserler, kâinatta bütün tasarrufun Allah’a ait olduğu hakikatini, böylesine açık seçik önümüze sermiş olmasalardı, bizler hiçbir zaman acz-i mutlak şuuruna ulaşamazdık.

Evet, şayet bizim önümüze böyle bir ufuk açılmamış olsaydı, ne biz ne de başkaları “Acz-i Mutlak” hakikatini kavrayamaz, dolayısıyla da böyle bir düşünce hep havada kalırdı. Hâlbuki şimdi ulaşılan nokta itibarıyla, mutlak âcizliğimizi, hem de bütün benliğimizle duyuyor ve kabul ediyoruz.

“Fakr-ı mutlak”, sermayesi olmamak demektir. İnsan, kendisine bakan yönüyle bir “hiç”tir. İradesi hiçtir, benliği hiçtir; mânevî sermayesi ise ona ahirette verileceklere kıyasla hiç ender hiçtir. Ama o insana, öyle bir kredi kartı verilmiştir ki, o, kendisine verilen bu kredi kartı ile en zenginlerin bile teşebbüs edemeyeceği yatırımlara teşebbüs eder ve hiç kimsenin yüklenemeyeceği vazife ve sorumlulukları yüklenir.

İşte bu şuura ulaşma, insanın fakir olduğunu idrak ve kabullenme ile olur. Risaleler, insanı bu idrake ulaştırabilecek ışıktan düsturlarla doludur.

Bazen şevk, bazen şefkat olarak anlatılan üçüncü “hatve” esas itibarıyla birbiriyle içli dışlıdır. Ancak, buradaki şevki, şen şakrak olmak, keder, hüzün ve üzüntüyü bir tarafa atmak mânâsına anlamak da yanlıştır. Zira hüzün, bir peygamber tavrıdır. Onun için bazıları O’na (sallallâhu aleyhi ve sellem) “Hüzün Peygamberi” de demişlerdir ki, bana göre bu çok isabetli bir yaklaşımdır. Zira Efendimiz bütün ömrü boyunca kahkaha ile üç defa gülmüştür. Evet, hüzün onun mübarek çehresinin ayrılmaz bir derinliğidir. Durum böyle olunca “şevk”e yeni bir yorum ve yeni bir yaklaşım getirmek icap eder. Şevk; ümitsizliğe düşmeme, paniğe kapılmama ve falso endişesiyle yaşamama demektir. Bu mânâ iledir ki o, acz ve fakrın ayrı bir buudunu teşkil eder. Aksi hâlde şevki, acz ve fakr ile telif etmek imkânsızdır.