Kendini bulan insanla iş yapmak rahattır. Zira kendini bulan bir insan ölümden korkmaz. Kendini bulan bir insan, üzerine yüklenen vazifeyi, hatta o vazifenin en küçüğünü bile hassasiyet ve titizlikle yerine getirir. Ama kendini bulamamış bir insanın sırtına Cennet’i yükleseniz, cehennemin içinde bile onu sırtından atar, sonuna kadar taşımaz. Allah Resûlü’nün etrafındaki herkes kendini bulmuştu. Asrımızın kendini kaybetmiş insanının bunu anlaması çok zordur. Kendi kendine çekidüzen verme, âmir olan Allah’ın emirleri karşısında hiçbir kanunî müeyyideye ihtiyaç duymadan doğrudan doğruya hizaya girme… İnsanlara karşı dışardaki tavrı içte de yorganın altında da hiç kimsenin olmadığı çölde de devam ettirme… Toplum içinde utanıp sakındığı fenalıkları tek başına kaldığı zaman da aynı hassasiyet ve aynı titizlikle yapmama, iyiliklere sımsıkı sarılma, fenalıklardan da fersah fersah uzak durma… Bunlar, kendini bulmuş insanın davranışlarıdır.Allah Resûlü (sallallâhu aleyhi ve sellem),

ًاَللَّهُمَّ اجْ عَلْ سَ رِيرَتِي خَيْرًا مِنْ عَاَلَ نِيَتِي وَ اجْ عَلْ عَاَلَ نِيَتِي صَ الِحَة

“Allah’ım! Gizli hâllerimi, görünen hâlimden daha hayırlı yap ve görünen hâlimi de ıslah eyle.”⁶¹ buyuruyor. Böylesine dışla iç arasındaki zıtlık kalktığı; iç ve dış birliğine ulaşıldığı zaman insan kendini bulmuş demektir. O zaman insanın tek başına kalması ile insanların içinde olması fark etmeyecektir. Yalnız olduğu zamanlarda ibadetlerinde gösterdiği hassasiyet ve titizlik ile insanların içinde gösterdiği hassasiyet ve titizlik aynı olacaktır. İki farklı ruh taşımaktan kurtulacak, bir ruh taşıyacak, bir anlayış içinde bulunacaktır. İşte o zaman her mesele gayet kolay olur. İşte o cemaat cihanı fetheder. İşte o cemaat, Allah’ın onlara kazandırdığı izzetle