İşte bütün bunlar bizi aşan ve “Kudret” dairesinde cereyan eden şeylerdir. Evet, Hz. Meryem bir iffet âbidesidir; onun cismanî bir heyecan duyması şöyle dursun, o en derin bir iffet hissiyle şahlanıp, karşısında temessül eden ruha, “Senden Allah’a sığınırım.”¹ demiştir. Öyleyse burada çok ciddî bir mücerrediyet vardır; yani, bu meseleyi esbap dairesi içinde ve “tenasüb-ü illiyet” prensibiyle izah etmek mümkün değildir. Meselenin ikinci yanı, ahir zamanda Hz. Mesih Mehdi’ye iktida edecek ve saflaşan Hıristiyanlık, saflaşması ölçüsünde (iradî ya da gayr-i iradî) Muhammedî ruhla aynı kaderi paylaşacaktır ki bu da mebde’deki bu sır ve ruhanîliğin bir uzantısı olsa gerek.

Ayrıca, Hz. Mesih’in değişik hususiyetleri vardır. Efendimiz, gerçi “Âlemler için rahmettir.”²; fakat, O’nda hikmet de hâkimdir ve her şey dengelidir. Hz. Mesih’te ise, ilk bakışta dengesiz gibi görünen, fakat esasen Benî İsrail maddeciliğini ve dolayısıyla da Yahudi merhametsizliğini dengeleyen bir rahmet ve şefkat vardır. Öyleyse, ahir zamanda Muhammedî ruhu temsille ihya vazifesini görecek olanlar, aynı zamanda Hz. Mesih gibi şefkat ve merhamet insanı da olmalıdırlar. Çok defa karşılaştığımız gibi bugün, temelde rahmet ve şefkatle alâkaları olmadıkları hâlde, öteden beri gizli cemiyet olarak bilinen birtakım gruplar hümanizmden bahsediyor, hatta öldürürken bile “şefkat” diyor ve “merhamet”ten dem vuruyorlar. Herhâlde bu husus ahir zamanda daha bir önem arz edecek.. öyle ise, insanlığa gerçek şefkat, mürüvvet