Bir bakıma bu âyetler, insanı tükenme çizgisine getiren fedakârlığı tasvir mahiyetindedir. O hep yaşatma arzusuyla yanıp tutuşmuş ve yaşama zevkini iradî olarak terk etmiş yüce bir ruh olarak ömür sürdü. Bu itibarla O’nun (sallallâhu aleyhi ve sellem) vahyin kesilişindeki ruh hâlini düşünürken de meseleyi böyle değerlendirmek gerekir.

İman

İman, İslâm’ı dil ile ikrar ve kalb ile tasdikten ibarettir. O, sonsuz bir güç ve kuvvet kaynağıdır. Ancak, istenen semereyi ve arzu edilen neticeyi elde edebilmek için, imanın amel ile takviye ve desteklenmesi şarttır.

Amelin, Allah’ı görüyor gibi yapılmasına ise “ihsan” denir.

İman ve ihsan, gözde ziya ve cesette can gibidir. Bu iki temel esasa bağlı olarak farz ve nafilelerin yerine getirilmesi ise, sonsuzluğun semalarına açılmada iki nuranî kanat durumundadır.

“Delil”in Mahiyeti

İnsan, belli bir yere kadar delil ve istidlallerle yürür. Evet, deliller insanı elinden tutar ve sarayın kapısına kadar getirirler. Getirir ve bir halâyık gibi insana teşrifatçılık yaparlar. Ama saraya gelindiğinde artık onlar kapının önünde kalırlar, içeriye alınmazlar. Zira artık ihsan sırrı zuhur etmiş, aranan Gayb bulunmuştur ve vicdan O’ndan gelen sesi duymaktadır. Medlul ile konuşurken, delilin orada ne işi var? Ballar balını bulan, kovanın yağmalanmasına aldırış eder mi hiç? Allah (celle celâluhu) cisimden, arazdan münezzeh ve müberradır. Ancak bu noktada insan sanki bir adım daha atsa kendini O’nun kucağında bulacak gibi olur. Tabiî O, bütün bunlardan münezzehtir. Zaten O, insana şah damarından daha yakın değil mi? Bu sırrın zuhur ettiği yerde, hiç delil veya istidlalden bahsedilir mi?

Asl'ı bulan vesileyi, hazineyi bulan yolu-izi ne etsin? Yeter ki bu yol, inancın zirvesine ve kemal noktasına ulaşsın...