Yalan, bir zakkum tohumudur. İnsan ruhunda filizlendiği zaman, kişiyi; toplumda neşv ü nema bulduğu zaman da toplumu temelinden sarsar. Bu, aynı zamanda hem ferdin hem de toplumun büyük bir tehlikeye doğru sürüklenmesi mânâsına gelir.

Vaadini yerine getirmemeyi de aynı şekilde bir değerlendirmeye tâbi tutabiliriz. Emanete ihanetin ferdiyetle sınırlı kalamayacağı ise zaten açıktır. Durum böyle olunca, nifak alâmetleri olarak sayılan hususların, başkalarına ait hakları da ihlal ettiği ortadadır. Bu ise “hakkullah” denilen sınırı ihlaldir. Hakkullaha riayet ise şeairdendir. Bunların da kendi içinde sünnet, vacip ve farz olanları vardır. İşte bu noktada Üstad Bediüzzaman’ın şu tespiti öne çıkmaktadır: Şeairden olan bir sünnet, şahsî farzlara tercih edilir. Çünkü bu tür meseleler bütün bir toplumu ilgilendirmektedir. Dolayısıyla bu kabîl hususlardaki ihmal büyük tahribata sebebiyet verebilir.

Bu nokta nazara alındığında, hadiste söz konusu edilen hususların nifak alâmeti olarak vasıflandırılmasının hikmeti daha iyi anlaşılır. Gerçi Kur’ân-ı Kerim’de, çeşitli vesilelerle münafıklara ait daha başka özellikler de anlatılmaktadır ama, bütün bunları hadiste sayılan yukarıdaki üç hususiyete ircâ etmek de mümkündür. Belki de, o üç vasfı tafsil ettiğimiz zaman, karşımıza Kur’ân’da anlatılan o nifak alâmetleri çıkacaktır. Eğer mesele bu zaviyeden bir değerlendirmeye tâbi tutulacak olsa, nifakın, küfürden daha eşed olması gerçeği de kendiliğinden anlaşılacaktır.