ne kadar esaslı, sonsuz derecede bir haktır, hakikattir ve doğrudur; bil ve ¹¹اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلَى الْإِيمَانِ de!

Üçüncü Nokta

Sâni-i Kadir, Hakem ve Hakîm isimleriyle bu âlemin içine binlerce kusursuz âlem yerleştirmiştir. O âlemler arasında kâinattaki hikmetlere en çok medar ve mazhar olan insanı bir merkez hükmünde yaratmıştır. Şu kâinat dairesinin en mühim hikmetleri ve faydaları insana bakar. Cenâb-ı Hak, insan dairesi içinde de rızkı bir merkez haline getirmiştir; insanlık âleminde çoğu hikmet ve fayda rızka bakar, onunla ortaya çıkar. İnsandaki şuur ve rızıktaki zevk vasıtasıyla Hakîm isminin cilvesi parlak bir şekilde görünür. Evet, insan aklı sayesinde keşfedilen yüzlerce ilimden her biri, Hakem isminin bir canlı türündeki bir tek cilvesini tarif ediyor.

Mesela tıp ilmine, “Bu kâinat nedir?” diye sorulsa, elbette diyecektir ki: “Çok muntazam ve mükemmel, dev bir eczanedir. İçinde her ilaç güzelce hazırlanmış ve dizilmiştir.”

Kimya ilmine sorulsa: “Bu yerküre nedir?” Diyecektir ki: “Çok düzenli ve kusursuz bir kimya laboratuarıdır.”

Makine bilimi ise şöyle diyecektir: “Yeryüzü, hiçbir kusuru olmayan, mükemmel bir fabrikadır.”

Ziraat bilimi de bu soruya, “Son derece verimli, her çeşit tohumu vaktinde yetiştiren kusursuz bir tarla ve mükemmel bir bahçedir.” diye cevap verecektir.

Ticaret ilmi ise diyecektir ki: “Dünya, gayet düzenli bir sergi, bir pazar ve malları sanatça çok kıymetli olan bir dükkândır.”

Gıda bilimi şöyle diyecektir: “Yeryüzü, gayet muntazam, içinde her türlü erzak bulunan bir ambardır.”

Aşçılık ilmi, “Dünya, içinde yüz binlerce çeşit leziz yiyeceğin beraberce, kusursuz bir düzenle pişirildiği Rabbanî bir mutfak ve Rahmanî bir kazandır.” diyecektir.

Askerlik ilmi ise diyecektir ki: “Yeryüzü bir kışladır. Onun ordusunda, her bahar mevsiminde yeni silah altına alınmış ve çadırları