İnsanın Sûret-i̇ Rahman Üzeri̇ne Yaratılışı

Bu hadis, kaynaklarda değişik şekillerde geçmektedir:

إِنَّ اللّٰهَ خَلَقَ اٰدَمَ عَلٰى صُورَتِه۪“Allah, Âdem’i Kendi sûretinde yarattı.”¹

إِنَّ اللّٰهَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ عَلٰى صُورَةِ الرَّحْمٰنِ“Allah, insanı Rahmân sûretinde yarattı.”²

لَا تُقَبِّحُوا الْوَجْهَ فإِنَّ بْنَ اٰدَمَ خُلِقَ عَلٰى صُورَةِ الرَّحْمٰنِ تَبَارَكَ وَتَعَالٰى“Yüzden sakının. Zira âdemoğlu Rahmân sûreti üzere yaratılmıştır.”³

إِذَا ضَرَبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَجْتَنِبِ الْوَجْهَ فَإِنَّ اللّٰهَ خَلَقَ اٰدَمَ عَلٰى صُورَتِه۪ “Birine vuracağınızda yüzüne vurmayın. Muhakkak Allah Âdem’i Kendi sûretinde yarattı.”⁴

Görebildiğimiz kadarıyla farklı lâfızlarla gelen bütün rivayetlerde Hz. Âdem’in yaratılışı ile ilgili iki ifade karşımıza çıkmaktadır. Birisi, عَلٰى صُورَتِه۪ diğeri de, عَلٰى صُورَةِ الرَّحْمٰنِ’dır. Şimdi bu iki anlatım üzerinden meseleyi tahlil etmeye çalışalım:

عَلٰى صُورَتِه۪ okuyanlara göre mânâ şöyle olur: “Allah, Âdem’i Kendi sûretinde yarattı.” Âdem’in sembol olarak misalî bir şekli vardır. Yani Âdem, kini, nefreti, kaprisi, şehveti, aklı ve gadabı, âlem-i cismaniyete ait gözü, kulağı, burnu ve şu şekilde heykeli olan bir varlıktır. İşte Allah, Âdem’i misal âlemindeki şekliyle veya oradaki proje ve plân üzerine yaratmıştır. Ulemâ bunu “Allah, kaderdeki plânı tatbik etti.” mânâsında anlamışlardır.

Bazıları عَلٰى صُورَةِ الرَّحْمٰنِ ifadesinde Allah isminin olmadığını, dolayısıyla bunu, عَلٰى صُورَةِ اللّٰهِ olarak anlamanın yanlış olacağını ifade etmişlerdir. Buradaki Rahmân ile Allah kastedilmediğine göre mânâsı hakkında şu tevcih düşünülebilir: