ve tasarruflarından gayet büyük bir hakikati, muazzam ve muhteşem kanunlarla bildiriyor. Mesela bir kuşun tüylü elbisesini değiştiren Sâni-i Hakîm, aynı kanunla kıyamet vaktinde kâinatın suretini ve haşirde şu görünen şehadet âleminin elbisesini de değiştirir.

Hem bir ağacın ne kadar meyvesi ve çiçeği bulunuyorsa her bir çiçeğin de o kadar gayesi, her bir meyvenin de o kadar hikmeti bulunduğunu gösteriyor.

Beş İşaret: Eşya yok olup gittikten sonra verdiği beş mühim netice itibarı ile bir yönden mevcut değilken beş yönden mevcut kalıyor. Şöyle ki:

Her bir varlık yok olup gittikten sonra onun ifade ettiği mânâlar ve arkasında bâki kalan misalî hüviyeti, misal âleminde muhafaza edilir. Hem hayatı boyunca geçirdiği haller ile “mukadderat” denilen hayat hikâyesi misal âleminin defterlerinden olan misalî levhalarda yazılır. Bunlar ruhanîlere daimî, mevcut bir mütalaa yeri olur. Hem cin ve insanların, amelleri gibi ahiret pazarına ve âlemine gönderilecek mahsulleri, hayatı boyunca geçirdiği haller ve Rabbine yaptığı türlü tesbihat bâki kalır. Hem Cenâb-ı Hakk’a ait icraat ve sıfatların görünmesine vesile olan çok şeyi arkasında bırakır, öyle giderler. Beş İşaret, bu beş hakikati, kesin delil hükmünde makul ve makbul beş temsille bildiriyor.

Yirmi Dördüncü Mektup’un Birinci Zeyli

⁴⁸قُلْ مَا يَعْبَؤُۨا بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعٓاؤُۨكُمْ ayetinin mühim bir sırrını beş nükte ile tefsir eder. Duanın, kulluğun büyük bir sırrı olduğunu.. kâinattan daimî bir surette rubûbiyet dergâhına giden en büyük vesilenin dua olduğunu.. ve duanın büyük tesiri bulunduğunu kesin bir şekilde ispatlar. Bununla beraber, külliyet kazanan ve devamlı bir duanın kesinlikle makbul olmasına binaen, bütün ümmetin Resûl-u Ekrem’e (aleyhissalâtü vesselam) salâvat namıyla dualarının neticesinde Resûl-u Ekrem’in (aleyhissalâtü vesselam) ne kadar yüksek bir mertebede bulunduğunu gösterir. Duanın da üç mühim çeşidini zikreder. Hem der ki, duanın en güzel ve en latif meyvesi, en leziz ve en hazır neticesi şudur:

Dua eden insan bilir ve dua ile bildirir ki, sesini işiten, derdine