üçüncü muammasını halleden ve kâinattaki daimî faaliyetin gereklerini gösteren “Beş Remiz” ile, gaye ve faydalarını ispat eden “Beş İşaret” ile cevap veriyor. Bu mektup “İki Makam”dır. Birinci Makam “Beş Remiz”dir.

Birinci Remiz: İspat ediyor ki, Sâni-i Hakîm ne yaparsa haktır. Hiçbir şeyin ve hiçbir canlının ona karşı hak dava edemeyeceğinin ve “şu iş haksız oldu” diyemeyeceğinin sırrını kesin bir tarzda ispatlıyor.

İkinci Remiz: Hayret verici, müthiş, daimî bir suretteki Rabbanî faaliyetin sırrını ve varlıkların sürekli yaratılıp değiştirilmesindeki büyük hikmeti bildiriyor, yaratılışın en mühim bir muammasını çözüyor.

Üçüncü Remiz: Yok olan şeylerin hiçliğe gitmediğini, belki kudret dairesinden ilim dairesine geçtiğini ve eşyadaki güzelliğe ait görünen beğenme, şeref ve makamın Cenâb-ı Hakk’ın isimlerine ait olduğunu gayet güzel bir şekilde ispat ediyor.

Dördüncü Remiz: Varlıkların sürekli değiştirilip yenilenmesinin; bir tek sayfada, her dakikada ayrı ayrı mânidar mektupları yazmak gibi, kâinat sayfasında Cenâb-ı Hakk’ın isimlerinin cilveleriyle ilahî cemâl, celâl ve kemâlin sayısız ayetlerinin sınırlı sayfalarda sınırsız bir surette yazılması olduğunu ispatlıyor.

Beşinci Remiz: İki mühim nüktedir.

Birinci Nükte: Vâcibü’l-Vücûd’a bağını iman ile hisseden insanın sonsuz varlık nuruna mazhar olduğunu.. ve bunu hissetmeyenin, nihayetsiz yokluk karanlıklarına ve ayrılık elemlerine maruz kaldığını gösterir.

İkinci Nükte: Dünyanın üç yüzünün bulunduğunu bildirir. Görünen yüzünde yokluk, ayrılık, ölüm ve hiçlik var; Cenâb-ı Hakk’ın isimlerinin aynası ve ahiretin tarlası olan⁴⁷ iç yüzlerinde ise yokluk, ayrılık, ölüm ve hiçlik bir tazelenme, yenilenme, bekânın cilvelerini gösteren bir vazifelendirme ve terhistir.

Bu Mektubun İkinci Makamı ...

Bir “Mukaddime” ile “Beş İşaret”tir.

Mukaddime: Cenâb-ı Hakk’ın hallâkıyetinden (yaratıcılığından)