“Ben sümbülleneceğim, meyve vereceğim.” Doğru söyler. Yumurtada bir hayat meyli var, der ki: “Piliç olacağım.” Allah’ın izniyle olur, doğru söyler. Bir avuç su, donma meyliyle şöyle der: “Fazla yer tutacağım.” Sağlam demir onu yalancı çıkaramaz, sözünün doğruluğu demiri parçalar. Şu meyiller iradeden gelen yaratılış kanunlarının tecellileri, cilveleridir.
16. Karıncayı reissiz, arıyı kraliçesiz bırakmayan Ezelî Kudret, elbette insanlığı peygambersiz bırakmaz. Ayın yarılması, Resûl-u Ekrem’in şu görünen âlemdeki insanlara (aleyhissalâtü vesselam) bir mucizesi olduğu gibi, Mirac da melekût âlemindeki meleklere ve ruhanîlere karşı O’nun büyük bir mucizesidir; peygamberliğinin velâyeti bu açık kerametle ispat edilmiştir. Ve o parlak zât, şimşek ve ay gibi melekût âlemine ışık saçmıştır.
17. Kelime-i şehadetin iki cümlesi birbirine şahittir. Birincisi ikinciye (tümevarım yoluyla), ikincisi birinciye (tümdengelim yoluyla) delildir.
18. Hayat, kesrette yani sayısız şeyde bir çeşit birlik tecellisidir. Onun için birliğe sevk eder. Hayat bir şeyi her şeye sahip kılar.
19. Ruh, haricî varlığa sahip şuurlu bir kanundur. Sabit ve daimî fıtrî kanunlar gibi ruh da emir âleminden, irade sıfatından gelmiş, kudret ona hislerle anlaşılabilecek bir vücut giydirmiştir; su gibi akan bir latifeyi o cevhere inci kabuğu yapmıştır. Mevcut ruh, makul kanunun kardeşidir. İkisi hem daimîdir, hem emir âleminden gelmişlerdir. Şayet ezelî kudret varlık türlerindeki kanunlara haricî bir vücut giydirseydi, ruh olurdu. Eğer ruh vücudu çıkarsa, şuuru başından indirse yine ölümsüz bir kanun olurdu.
20. Işık ile mevcudat görünür, hayat ile onların varlığı bilinir. Her biri birer anahtar, birer keşfedicidir.
21. Hıristiyanlık ya sönüp gidecek ya da saf haline dönerek İslamiyet’e teslim olacaktır. Hıristiyanlık birkaç defa yırtıldı, Protestanlığa geldi. Protestanlık da yırtıldı, tevhide yaklaştı. Tekrar yırtılmaya hazırlanıyor. Ya sönecek ya da hakiki Hıristiyanlığın esasını içinde barındıran İslam hakikatlerini karşısında görecek, teslim olacaktır. İşte
Dipnotlar
- Emir âlemi: Cenâb-ı Hakk’ın irade sıfatının tecelli ettiği, kâinatta olan ve olacak her şeyin emrinin verildiği âlem. Bir nevi irade sıfatının arşıdır.