de sever. Demek, Cenâb-ı Hakk’ın rahmeti gibi muhabbeti de kâinatı kuşatmıştır.

İşte o sayısız sevilenler içinden, zikredilen beş noktanın her birinde en yüksek makam Muhammed-i Arabî’ye (aleyhissalâtü vesselam) mahsustur ki, “Habibullah”⁴⁴ lâkabı ona verilmiş.

İşte Süleyman Efendi bu en yüksek mahbubiyet⁴⁵ makamını, “Ben sana âşık olmuşum.” tabiriyle anlatmış. Bu tabir bir tefekkür vesilesidir, şu hakikate gayet uzaktan bir işarettir. Bununla beraber, madem bu tabir rubûbiyetin icraatına yakışmayan bir mânâyı hayale getiriyor, en iyisi bunun yerine “Ben senden razı olmuşum.” denmeli.

Üçüncü Nükte

“Miraciye”de anlatılanlar, bildiğimiz mânâlarla o kutsî ve nezih hakikatleri ifade edemiyor. Belki o konuşmalar, etraflıca düşünmek için birer unvan, birer tefekkür vesilesidir.. yüce ve derin hakikatlere birer işarettir.. imanın bir kısım hakikatlerine dair birer hatırlatmadır.. ve ifade edilmesi mümkün olmayan bazı mânâlara birer kinayedir. Yoksa bildiğimiz mânâlar ile gerçekleşmiş değildir. Biz, o konuşmalardan o hakikatleri hayal ederek çıkaramayız; belki kalbimizde heyecanlı bir imanî zevk, nuranî ve ruhanî bir neşe duyabiliriz. Çünkü nasıl Cenâb-ı Hakk’ın Zât’ında ve sıfatlarında eşi, benzeri, misli yoktur; aynı şekilde, rubûbiyetinin icraatında da benzeri yoktur.⁴⁶ Nasıl sıfatları yarattığı varlıkların sıfatlarına benzemiyorsa muhabbeti de benzemez.

Öyleyse şu tabirleri müteşabih⁴⁷ ifadelerden sayıp deriz ki: Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un varlığının vücûbiyetine⁴⁸ ve kutsiyetine yakışır bir tarzda ve Zât’ının hiçbir şeye muhtaç olmayışına, mutlak kemâline uygun bir surette, muhabbet gibi bazı sıfatları ve o sıfatların eseri olan icraatı vardır; “Miraciye”de anlatılanlar bunu hatırlatıyor. Resûl-u Ekrem’in Mirac’ına dair Otuz Birinci Söz, Mirac’ın hakikatlerini iman esasları dairesinde izah etmiştir. Onunla yetinerek burada kısa kesiyoruz.