İkinci Makam

Bir mukaddime ve beş “işaret”tir. Mukaddime iki bahistir.

Mukaddime¹¹

Birinci Bahis

Şu gelecek Beş İşaret’te, rubûbiyetin icraatını seyretmek için sönük, küçük birer dürbün misali birer temsil yazılacaktır. Bu temsiller rubûbiyette görülen icraatın hakikatinin yerini tutamaz, onu kavrayamaz, ona ölçek olamaz fakat baktırabilir. Gelecek temsillerde ve geçen Remiz’lerdeki, Zât-ı Akdes’in sıfatlarına ve icraatına yakışmayan tabirler temsilin kusurudur. Mesela lezzet, sevinç ve memnuniyetin bizce bilinen mânâları, O’nun mukaddes sıfatlarını ve bunların eseri olan icraatı ifade edemiyor, fakat onların içyüzünü anlamak için birer unvan, tefekkür için birer vesiledir.

Hem şu temsiller kuşatıcı, büyük bir rubûbiyet kanununun küçük bir misalde ucunu göstermekle o kanunun, rubûbiyetin icraatındaki hakikatini ispat ediyor. Mesela, “Bir çiçek varlık âleminden giderken geride binlerce varlık bırakır, öyle gider.” denilmiş. Bu, büyük bir rubûbiyet kanununu gösteriyor ki, her baharda, belki bütün dünyadaki varlıklarda o kanun işliyor.

• Evet, Hâlık-ı Rahîm, Sâni-i Hakîm, bir kuşun tüylü elbisesini

hangi kanunla değiştiriyor, tazeliyorsa, her sene yeryüzünün elbisesini de aynı kanunla yeniler.

• Yine o kanunla her asırda dünyayı başka bir şekle sokar. Aynı

kanunla kıyamet vaktinde kâinatın suretini değiştirir.

• Hem hangi kanunla zerreyi mevlevi gibi hareket ettiriyorsa,

yerküreyi de meczup ve semâa kalkan bir mevlevi gibi aynı kanunla döndürür. Ve o kanunla âlemleri çevirir, güneş sistemini gezdirir.

• Hem hangi kanunla senin bedenindeki hücrelerin zerrelerini

tazeliyor, tamir ve tahlil ediyorsa, bahçeni de aynı kanunla her sene yeniler ve her mevsim birçok defa tazeler. Yine o kanunla