İkinci Olarak: Mektubunuzda “Sadece ⁷⁷لٓا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ demek yeter mi? Yani bir insan ⁷⁸مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ demezse kurtulabilir mi?” diye, başka bir maksadı soruyorsunuz. Bunun cevabı uzundur. Şimdi yalnız şu kadarını deriz ki:

Kelime-i şehadetin iki cümlesi birbirinden ayrılmaz, birbirini ispat eder ve içerir; biri olmadan diğeri olmaz. Madem Peygamber (aleyhissalâtü vesselam) Hâtemü’l Enbiyâ’dır,⁷⁹ bütün peygamberlerin varisidir. Elbette Allah’a ulaştıran bütün yolların başındadır. Onun geniş caddesinin dışında hakikat ve kurtuluş yolu olamaz. Cenâb-ı Hakk’ı gereğince tanıyan bütün imamlar ve hakikati delilleriyle bilen zâtlar, Sa’dî Şirazî gibi, ⁸⁰مُحَالَسْتْ سَعْدِي بَرَاهِ صَفَا ظَفَرْ بُرْدَنْ جُزْدَرْ پَيِ مُصْطَفٰى ve كُلُّ ⁸¹الطُّرُقِ مَسْدُودٌ إِلَّا الْمِنْهَاجَ الْمُحَمَّدِيَّ demişlerdir.

Fakat bazen, Resûl-u Ekrem’in (aleyhissalâtü vesselam) caddesinde gittikleri halde, bunun Allah Resûlü’nün caddesi ve o caddeye dâhil olduğunu bilmiyorlar. Yine bazen, Peygamber’i bilmiyorlar, fakat gittikleri yol Resûl-u Ekrem’in caddesine aittir. Bazen de meczupça bir durum, manevî bir kendinden geçme hali veya münzevi, bedevice bir vaziyet içinde Resûl-u Ekrem’in caddesini düşünmeden, yalnız لٓا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ demek onlara kâfi geliyor.

Bununla beraber, meselenin en mühim yönü şudur: Kabul etmemek başka, yokluğu kabul etmek başkadır. Cezbeye kapılan, münzevi veya Peygamber’i işitmeyen, bilmeyen bu çeşit insanlar, onu tanımıyor ya da düşünmüyorlar ki kabul etsinler. O noktada cahil kalıyorlar. Allah’ı tanımaya dair yalnız ünümküh لٓا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ biliyorlar. Bunlar kurtulabilirler.

Fakat Hazreti Peygamber’i işiten ve davasını bilen insanlar onu tasdik etmezse Cenâb-ı Hakk’ı tanımazlar. Böyle bir insan için yalnız لٓا إِلٰهَ ⁸²إِلَّا اللّٰهُ sözü, kurtuluş vesilesi olan tevhidi ifade edemez. Çünkü bu hal,