lezzetten ve muhabbetten ileri geliyor. Denilebilir ki, her faaliyette bir tür lezzet vardır, hatta her faaliyet bir tür lezzettir. Ve lezzet de bir kemâle bakar, belki bir çeşit kemâldir. Madem faaliyet bir kemâle, lezzete, güzelliğe işaret eder. Ve madem mutlak kemâl sahibi, Kâmil-i Zülcelâl olan Vâcibü’l-Vücûd, Zât’ı, sıfatları ve icraatıyla bütün kemâl vasıflarını kendisinde toplar.

• Elbette o Vâcibü’l-Vücûd Zât’ın varlığının vücûbiyetine⁷ ve

kutsiyetine lâyık bir tarzda, Zât’ının hiçbir şeye ve hiç kimseye muhtaç olmayışına, sınırsız zenginliğine yakışır bir surette ve mutlak kemâline, Zât’ının her türlü kusur ve noksandan uzak ve yüce oluşuna uygun bir şekilde; sonsuz, mukaddes bir şefkati ve münezzeh bir muhabbeti vardır.

• Elbette o mukaddes şefkatten ve o münezzeh muhabbetten ge-

len hadsiz, mukaddes bir şevk bulunur.

• Ve o mukaddes şevkten gelen sonsuz bir mukaddes sevinç mev-

cuttur.

• Ve o mukaddes sevinçten gelen –tabir caizse– sınırsız bir mu-

kaddes lezzet vardır.

• Ve elbette o mukaddes lezzetle beraber, Rahman ve Rahîm

Zât’a ait, O’nun sonsuz merhameti yönüyle, kudretinin faaliyeti içinde, yarattığı varlıkların kabiliyetlerinin potansiyelden fiile çıkmasından ve mükemmelleşmesinden doğan, o varlıkların memnuniyetlerinden ve kemâllerinden gelen –tabir caizse– hadsiz bir mukaddes memnuniyet ve iftihar vardır ki, sınırsız bir faaliyeti; o sınırsız faaliyet sonsuz bir değişimi, varlıkların başka bir şeye dönüşmesini, dönüştürülmesini ve yok edilmesini; o sonsuz değişim de ölümü, hiçliği, canlıların yok olup gitmesini ve dünyadan ayrılmasını gerektiriyor…

Bir zaman, beşerî ilimlerin ve felsefenin, şu sanatlı varlıkların gayelerine dair gösterdiği faydalar bana çok önemsiz göründü ve anladım ki, o hikmet abesliğe gider. Onun için felsefecilerin aşırıya varanları ya tabiat dalâletine düşer ya sofist olur ya Yaratıcının iradesini ve ilmini inkâr eder ya da O’na “mûcib-i bizzat”⁸ der.