Hakk’ın şu rubûbiyeti, gayet açık bir şekilde O’nun vahdaniyetini gösterir. Evet, bir tek Hâlık’tan başka kim güneşi dünyadaki canlılara itaat eden bir hizmetkâr kılabilir? O Vahid-i Ehad’dan başka kim havayı elinde tutup pek çok vazife vererek onu yeryüzünde çevik çalak, çalışkan bir hizmetkâr yapabilir? Ve o Vahid-i Ehad’dan başka kimin haddine düşmüş ki, ateşi aşçı yapsın ve kibrit başı kadar bir zerrecik ateşe binlerce batman³⁵ eşyayı yuttursun!.. Ve bunun gibi... Her bir şey, her bir unsur, her bir büyük gökcismi, o rubûbiyetin haşmeti noktasında Vahid-i Zülcelâl’i gösterir.

İşte celâl ve haşmet noktasında vahidiyet göründüğü gibi, cemâl ve rahmet noktasında da nimet ve ihsanlar, Cenâb-ı Hakk’ın ehadiyetini ilan eder. Çünkü canlılarda, bilhassa insanda o derece kapsamlı bir sanat içinde, sayısız çeşit nimeti anlayacak, kabul edecek, isteyecek donanım ve uzuvlar vardır ki, Allah’ın kâinatta tecelli eden bütün isimlerinin cilvesine mazhardır. Âdeta bir odak noktası hükmünde, O’nun bütün güzel isimlerini birden mahiyetinin aynasında gösterir ve bununla Cenâb-ı Hakk’ın ehadiyetini ilan eder.

Yedinci Fıkra: سِكَّتُهُ فِي ذَاكَ فِي الْكُلِّ وَالْأَجْزَاءِ، خَاتَمُهُ فِي هٰذَا فِي الْجِسْمِ وَالْأَعْضَاءِ Meali şudur: Sâni-i Zülcelâl’in şu büyük âlemin tamamında büyük bir damgası olduğu gibi, tek tek her varlıkta ve varlık türünde de birer vahdet (birlik) mührü vardır. O, âlemin küçük bir örneği olan insanın cismine ve yüzüne birer vahdaniyet damgası bastığı gibi, her bir uzvuna da birer vahdet mührü vurmuştur.

Evet, o Kadîr-i Zülcelâl küçük-büyük her şeye, yıldızlara ve zerrelere birer vahdet imzası atmıştır ki O’na şahitlik eder; birer vahdaniyet mührü basmıştır ki O’na delildir. Şu büyük hakikat, Yirmi İkinci Söz’de, Otuz İkinci Söz’de ve Otuz Üçüncü Mektup’un otuz üç penceresinde³⁶ gayet parlak, kesin bir şekilde izah ve ispat edildiğinden, meseleyi onlara havale edip burada kesiyor, söze son veriyoruz.

Beşinci Kelime

لَهُ الْحَمْدُ Yani bütün varlıklarda medih ve övgü sebebi olan kemâl vasıfları O’ndandır. Öyleyse hamd de O’nundur. Ezelden ebede kadar