Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">

Soru: Kur’an’da “Âmennâ degil 
 eslemnâ deyin” ifadesi bizim için de geçerli mi?
 Cevap: Hucurat suresi 14. ayette bedevi Araplara 
 hitaben Allah Rasulu (sallallahü aleyhi vesellem)’in 
 bir beyanı nazara verilir. İnsanlığın İftihar Tablosu 
 “iman ettik” diyen bedevilere ayetin diliyle der ki; 
 “Siz iman etmediniz, lakin siz İslam olduk, inkiyad 
 ettik deyin.” Bu ayetin hemen her ayet gibi bize de 
 bakan yönleri vardır. Ama ona geçmeden önce bedevilere 
 yani çöllerde yaşayan insanlara bu hitabın neden yapıldığını 
 bir iki cümle ile izah edelim: Kanaatime göre bu ayetin 
 nazil olduğu ve Efendimiz ile mezkur muhaverenin geçtiği 
 dönemde bedeviler daha dün denilebilecek kadar kısa 
 bir zaman dilimi öncesi müslüman olmuş ve iman adına 
 hiçbir şeyi derinlemesine duymamışlardı. Bundan daha 
 önemlisi onlar iman etmişlerdi fakat onu çeşitli nedenlerle 
 içlerine sindirememişlerdi. İşte bu seviyede imana sahip 
 olan kişilerin iman ettik sözlerini Allah Rasulü (sallallahü 
 aleyhi vesellem) tashih etme lüzumunu duyuyor; duyuyor 
 çünkü söz kalbe tercüman olmuyor. Bu seviyedeki bir 
 insanın “âmennâ” demesi yalan söylemeye eşittir Kur’an’a 
 ve Allah Rasulüne göre. Onun için tashih ediyor, “amennâ” 
 değil “eslemnâ” deyin diyor. Yani “İslam olduk, inkiyad 
 ettik.” Çünkü gerçek iman kalbte hissedilen, sahibini 
 iz’ana ulaştıran imandır. O, insanın aksine ihtimal 
 vermeyecek şekilde bir hakikata inanması, kabullenmesidir. 
 Hatta daha da ileri giderek onu tabiatının bir yanı, 
 bir buudu haline getirmesi, sürekli sâlihatla beslemesi 
 demektir. Farklı bir zaviyeden iman, İslam ve ihsan 
 birbirini tamamlayan üç unsurdur. Gerçi usulde öyle 
 bir yaklaşım yok ama iman bir mü’min için zaruriyattan 
 (mutlaka olması gereken, olmazsa olmaz şartlardan) ise 
 şayet, amel-i salih hâciyat (zaruriyata göre daha geri 
 plânda kalan ama olmasına ihtiyaç duyulan şartlar), 
 ihsan da tekmiliyattandır (zaruriyat ve haciyattan sonra 
 gelen tamamlayıcı, kemale erdirici hususlar). Onun için 
 bence üçünün iman mefhumu çerçevesinde ele alınması 
 gerekir. 
 Ayetin bize bakan yönüne gelince; çoklarımız ne anlama 
 geldiğini dahi hesap etmeden tıpkı 15 asır öncesinin 
 bedevileri gibi ulu orta “âmennâ – iman ettik” diyoruz. 
 Halbuki bizler etrafımızdaki hemen herkesin âmennâ dediği 
 bir muhitte neş’et ettik. Kültürümüzün bir parçasıydı 
 iman ve onun gerekleri. Doğduğumuzda ilk duyduğumuz 
 ses ezandı. İrademizle bir tercihte bulunmamıştık. Kendimizi 
 bu işin göbeğinde bulduk. Bir kilisenin bahçesinde neş’et 
 etseydik şimdi nerede olacağımız az-çok belliydi. 
 Bununla beraber biz inandığımız esasları 
 analiz etmedik ve etmiyoruz. Olduğu gibi, baba ve dedelerimizden 
 gördüğümüz şekliyle hayatımıza geçiriyoruz. En azından 
 kâhir ekseriyetimiz böyle. Muhal-farz inandığımız, inancımızın 
 gereği hayata tatbik ettiğimiz seylerde yanlışlar varsa, 
 onları bile devam ettiriyoruz biz. Tashih edilmesi gerekli 
 olan şeyler var ama farkında dahi değiliz. Bu yanlışlar 
 konusunda belki de anne-babamızın ve muhitimizin tesirinde 
 kalarak böyle tercihte bulunduk. İşin aslı tercihde 
 dahi bulunmadık, onlar çektiler bizi işin içine. Halbuki 
 iman, İslam ve ihsanın insan iradesinin ürünü olması 
 lazım. İşte meseleye böyle yaklaşırsak söz konusu ayet 
 hepimize hitap ediyor; “İman ettik demeyin, İslam olduk 
 deyin” diyor. Çünkü iman taklidî seviyeden tahkike çıkmamış, 
 analize tâbi tutulmamış. İradenin hakkı verilerek şuurlu 
 bir tercihin ürünü değil. Selef-i salihin bu türlü bir 
 imanın makbul olup-olmadığı konusunda uzun boylu münazara 
 ve münakaşalar yapmış, mukallidin imanı kabul edilir 
 mi edilmez mi sorusuna cevap aramışlardır.
 Meselenin kendimize değil, başkalarına 
 bakan yönö ise şudur; bizler peygamber değiliz; insanların 
 içlerini de bilemiyoruz. Ne iyilikleri hakkında, ne 
 kötülükleri hakkında kesin hüküm vermemiz doğru olmaz. 
 Allah Rasûlü sallallâhu aleyhi vesellem birisi hakkında 
 sahabinin “O iman etmemişti” demesine karşılık çok kızmış 
 ve “Nereden biliyorsun, yarıp kalbine mi baktın?” buyurmuştu. 
 Bir başkasının, Efendimiz (sallallahü aleyhi vesellem)’in 
 de çok sevdiği Osman b. Maz’un için söylediği “Ne mutlu 
 sana, Cennet’e gidiyorsun.” sözünü duyduğunda, “Ne biliyorsun? 
 Ben Allah’ın peygamberi olduğum halde bilmiyorum, sen 
 nereden biliyorsun?” demiştir. Bu iki misal bizim insanların 
 imanını bilip-bilmeme veya imanları hakkında söz söyleyip-söylememe 
 mevzuunda bir sınırlandırma getiriyor. Dolayısıyla hüküm 
 veremeyiz biz. Onun için İslam dinine açık bir kültür 
 ortamında neş’et etmiş, iradesiyle kendini bu işte bulmamış, 
 bir tercihte bulunmamış kişilere dahi olsa “Siz âmennâ 
 demeyin, eslemnâ deyin.” dersek saygısızlık yapmış oluruz.
 
 Ama iman ettiği halde bir türlü levsiyattan 
 çıkamayan kişilere özel olarak ve tamamıyla uyarı mahiyetinde 
 “Sen âmennâ ufkuna ulaşamamışın, tevhide ayağını basamamışın, 
 beyhude âmennâ deme, senin demen gerekli olan şey eslemnâdır.” 
 demek mahzursuz sayılabilir. Tabii bu herkes için geçerli 
 değildir.
 Bununla beraber şu mülahazanın daha 
 doğru olduğuna inanıyorum; “Başkaları beni alakadar 
 etmez. Ben kendime bakmalıyım. İhtimal ben de Kur’an’ın 
 ezelî ve ebedî hitabında yer alan “eslemnâ” deyip de 
 “âmennâ” diyemeyecek insanlar içindeyim. Çünkü ben Allah’ın 
 mü’mini, peygamberin mü’mini olmaktan daha ziyade annemin-babamın 
 ve çevremin mü’miniyim. Babam bana imanı, ameli telkin 
 ediyordu. Yeri geldiğinde zorluyordu. Annem beni zorla 
 namaza kaldırıyordu. Ben iman konusunda kendi tercihlerimin 
 gerektirdiği şekilde derinliğe ulaşamadım. Bu sebeple 
 amellerimin bir yanında yalanın bulunduğu, bulunabileceği 
 endişesini taşıyorum.”
 Benimle bu mülahazayı paylaşan dostlarım 
 kendileri hakkında aynen benim gibi düşünebilirler. 
 Fakat başkalarını adına böyle diyemezler, dememeliler.
 TAKINTI
İnsan çoğu zaman üzerinde durulmaması 
 gereken, kâle alınmaması gereken şeylere takılıyor ve 
 kaybediyor. Mesela bir insan namaz, oruç, hac ve zekat 
 ile yükseliyor, yükseliyor. Fakat kendisini çileden 
 çıkartan bir hâdise karşısında takılıyor ve bütün kinini, 
 gayzını bir anda ortaya koyuyor. Halbuki o hâdise karşısında 
 gayzını tutabilseydi namaz, oruc, hac ve zekatla elde 
 ettiği yüksekliklerden daha yükseklere çıkabilirdi.
 
Evet insan dişini sıkabilirse, kendindeki 
 negatif enerjiyi pozitif yapabilirse, elde edeceği güçle 
 füze süratinden daha aşkın bir hızla evc-i kemale vasıl 
 olabilir. Aklı çok ileri bir dialektiğe, cerbezeye sahip 
 olan birisi, aklını arkadaşlarına galebe çalmak için 
 değil de hak ve hakikat adına kullanabilirse, kendisi 
 için bir anlamda şerr-i cüz’î olan o aklını iradesiyle 
 hayr-ı küllîye çevirmiş demektir.
Farz-ı muhal deyip isterseniz bir misal 
 vereyim sizlere; Allah “Seni hiçbir hâdise karşısında 
 zaaf göstermeyecek şekilde yaratayım mı?” deseydi, ben 
 Rabbime “Rabbim! Beni şu anda yarattığın gibi yarat.” 
 derdim. “Alabildiğine taşkınlıklarım olsun, ama neticede 
 Sana, sadece Sana râm olayım. Bana irade ver ki o iradenin 
 kemendi ile Sana yükseleyim. Çünkü senin zaaftan uzak 
 meleklerin var, ruhanî varlıkların var. Ama ben insan 
 olmak istiyorum.”
Evet, insan olmanın gereği içimde çok 
 ciddi taşkınlıklar var, beni harab ediyor onlar. Ama 
 ben bu harabiyet içinde iradenin gücüyle Allah’ın muradına 
 varabiliyorsam, Cenab-ı Hak bu gücü bana vermişse, ben 
 de bu fırsatı en güzel şekilde değerlendirmeliyim. Çünkü 
 olandan daha güzeli yoktur. Cenab-ı Hak olanın en güzelini 
 yaratmıştır. Öyleyse şöyle düşünmeli insan; Allah’ın 
 bana verdiği her şeye razı olmanın yanında, bana düşen, 
 bütün negatif yönlerimi, zaaflarımı, günahlarımı aşarak, 
 yanlış tavırların esiri olmadan Cenab-ı Hakk’a tam manasıyla 
 râm olabilmemdir. Melek gibi değil insan olarak yaratıp 
 Allah benimle farklı bir espri ortaya koymuştur ve böylece 
 benimle farklı bir şey yapmayı murad buyurmaktadır. 
 Yeter ki ben zaaflarımın, boşluklarımın zebunu olmayıp 
 onları aşmasını bileyim.
</div>

Âmennâ veya Eslemnâ