Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">
Soru: Kur’an kültürünün oluşmasında 
 sahabenin rolü nedir?
 Cevap: Sorunun cevabına 
 geçmeden önce bir hususa dikkatlerinizi çekmek isterim; 
 Kur’an ve sahabe söz konusu olduğunda bunu mutlak anlamda 
 kültür olarak değil de bir sıfat ilavesiyle “Saf Kur’an 
 Kültürü” şeklinde adlandırmanın daha doğru olacagını 
 düşünüyorum. Çünkü; murad-ı ilahînin bir milletin duygusunu-düşüncesini 
 yönlendirmesinde; onun hemen her meselenin anlaşılması 
 ve her problemin çözümü için müracaat edilecek dupduru 
 bir kaynak halinde kabulünde sahabinin eşi-menendi yoktur. 
 Onlar her anlarında, hatta oturma, kalkma, yeme, içme 
 gibi en tabii insanî hallerinde bile Kur’an yörüngeli, 
 murad-ı ilahî eksenli bir hayat yaşamışlardır. 
 Şöyle denilebilir: Sahabe günlük hayatlarının 
 devamı adına gerekli olan icmalî bilgiyi iman haline 
 getirmiş, o şekilde algılamış ve benliklerine mal etmişler. 
 Sonra bu imanlarını tefekkürle açarak daha geniş bir 
 ilmî çerçeve içine almışlardır ki buna ikinci derecede 
 bir ilim veya marifet haline gelmiş bilgi denebilir. 
 İşte bu bilgi, sahabeyi Allah’a kurbetleri oldukça derin 
 insanlar haline getirmiştir. Tabiin ve tebe-i tabiin 
 döneminde de büyüklüklere açık, hatta o büyüklük ufkunu 
 yakalamış olan nice insanlar vardır ama hiçbirisi Kur’an’ı 
 sahabe ölçüsünde saf ve duru olarak anlayamamış, hayatlarına 
 mal edememiş, hepsinden önemlisi şuur altı müktesebat 
 haline getirememişlerdir.
 Bu ufka ulaşmada sahabenin, Kur’an’ın 
 her zaman her zemin ve her konuda yeterliliğine inanmış 
 olmalarının büyük rol oynadığına inanıyorum. Kanaatim 
 o ki, bu ölçüde bir saf Kur’an kültürünün temin ve temsili 
 onlardan sonra kimseye nasip olmamıştır. 
 Aklınıza şöyle bir soru gelebilir: 
 Sahabe fetih sürecinde tanıştıkları dış kültürlerden 
 hiç mi etkilenmemiştir? Ölünceye kadar o seyri hep muhafaza 
 mı etmişlerdir?
 İçlerinde elbette etkilenenler olmuştur. 
 Fakat genelde Sahabe-i Kirâm, Allah Rasulu (sallallahu 
 aleyhi ve sellem) ile beraberliklerinden olsa gerek 
 inandığı şeye çok iyi inanmış ve inandığı değerleri 
 bozacak şeyleri o müthiş feraset ve marifetleri ile 
 hemen ayırt edebilmişlerdir. Aslında bu noktada da sahabeye 
 ait bir farklılık hemen göze çarpmaktadır. Ehlinin malumu 
 olduğu üzere psiko-sosyologların bir tesbiti vardır: 
 “Galip milletler çok defa coğrafî açıdan genişler ama 
 temelde ruh ve kültür dünyaları açısından işgale uğrarlar.” 
 Yani fethettikleri ülkelerdeki hakim kültürün etkisi 
 altında kalırlar. Sahabe-i Kirâm bu genel tesbitin dışındadır. 
 Onlar çok azı müstesna bırakın fethettikleri yerlerin 
 kültürlerinin tesirinde kalmayı kendi kültürlerinin 
 taşıyıcılığını ve temsilciliğini yapmışlardır o diyarlarda.
 Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve 
 sellem) “Hayru’l-kurûni karnî ellezî ene fîhi, sümme’llezî 
 yelûnehum sümme’llezî yelûnehum – En hayırlı asır öncelikle 
 benim içinde bulunduğum şu asırdır; sonra onu takip 
 eden, sonra onu takip eden asırdır.” hadisine bir de 
 bu zaviyeden bakmak lazım. 
 Evet, Sahabe-i Kiram Kur’an’ın Allah’tan 
 geldiğine aksine ihtimal vermeyecek şekilde inanıyor 
 ve ona çok güveniyorlar. İşte bu inanç ve güven Kur’an’ın 
 hakiki anlamda temel kaynak halinde algılanmasının nedeni 
 oluyor. Karşılarına çıkan en küçük problemlerde bile 
 hemen o kaynağa yöneliyorlar. Böylece saf Kur’an kültürü 
 oluşuyor. Mesela, Seyyidina Hazreti Ömer evlilik akdi 
 esnasında tesbit edilen mehir miktarı hakkında üst sınır 
 belirlenmesi gerektiğini söylüyor -Ömerce bir zühul 
 sayılabilir, bize göre bir zühul da değildir. Çünkü 
 evlenmeyi kolaylaştırmak adına çok önemli bir husus 
 olduğundan bunu hemen her aklı başında halife düşünmüştür-. 
 O, bunu mehir miktarının evliliğe engel olmaması için 
 yapıyordu. Bir hutbe esnasında mescidde irad edilen 
 bu beyan karşısında bugün adını sanını dahi bilmediğimiz 
 bir kadın; “Ya Ömer! Senin bana ulaşmayan bir başka 
 bilgiyle Efendimiz’den duyduğun bir şey mi var? Çünkü 
 Kur’an’da Allah “Ve âteytüm ihdâhünne kıntâran” diyor. 
 Demek ki kantar kantar mehir verilebilir.” Hazreti Ömer 
 hiç tepki göstermeden o kadının itirazını yerinde buluyor 
 ve kendi kendine “Yaşlı bir kadın kadar da dinini bilmiyorsun.” 
 diyerek sözünü geri alıyor. 
 İşte saf Kur’an kültürü derken kastım 
 bu idi. Hazreti Ömer’de gördüğümüz Kur’an’ın karşısındaki 
 bu teslimiyet, sahabenin hepsinde vardı. Bana göre bu 
 teslimiyet, bu kabullenme hem Kur’an’ın, hem de Efendimiz’in 
 bir mucizesidir.
 Bu mucizenin oluşmasında sahabenin 
 ümmiyetinin rolü olduğunu unutmamak lazım. Yalnız ümmiyet 
 derken kasdım okuma-yazma bilmeme değil, o güne kadar 
 olan hayatlarında dış dünyanın kültürlerine karşı yabancı 
 ve kapalı olmalarıdır. Yani Yemen, Mısır, İran, Hindistan 
 vb. yerlerde yaşayan insanlara nisbetle kadim kültürlerle, 
 dinlerle ilişkileri yok denecek kadar azdı sahabenin. 
 Dolayısıyla zihinleri temizdi, diriydi ve duruydu. Kur’an’ı 
 anlama ve yorumlama mevzuunda başka kaynaklara müracat 
 etmiyorlardı. Bu, o tertemiz Kur’an havuzunu bulandırmama 
 adına çok önemli idi. Çünkü insanlar, farkına varmasalar 
 da düşünce yapılarını oluşturan temel felsefeye göre 
 konuşur, yazar ve yaşar. Dolayısıyla dıştan bizi tanımayan 
 ama beslendiğimiz kaynaklara da vakıf bir insan herhangi 
 bir yerde ve herhangi bir mevzu hakkında ileri sürdüğümüz 
 bir görüşten hareketle bizim hakkımızda belli bir kanaata 
 sahip olabilir. Mesela siz bir yerde: “Allah celle celâluhû 
 çok mucizeler gösterir, böyle harikalarla bizi kendisine 
 davet eder, fakat bütün bütün aklın elinden ihtiyarı 
 da almaz.” deseniz, Külliyat’ı azıcık okumuş bir insan, 
 Bediüzzaman’ın “Akla kapı açar fakat ihtiyarı elden 
 almaz.” sözünden hareketle sizin beslenme kaynağınız 
 hakkında tahminde bulunabilir. 
 İşte bu anlamda, yani yabancı kültürlerin tesirinde 
 kalmama anlamında sahabe ümmi idi. Bu ümmiyetin sahabeye 
 ait saf Kur’an kültürünün oluşumundaki katkısı inkar 
 edilemez. Nitekim bu saflardan saf durumun bozulmasında 
 Yahudi ve Hıristiyan kültürü ile yetişmiş insanların 
 etkisi çok büyüktür. Üstad’ın, “Ka’bu’l-Ahbar müslüman 
 olurken, onun mâlumat-ı sabıkası da müslüman olmuştur.” 
 tespiti bu noktada çok önemlidir. 
 Aslında burada İnsanlığın İftihar 
 Tablosu’nun “İnnâ ümmetün ümmiyyetün..” yani “Biz ümmi 
 bir ümmetiz…” hadisini de zikretmek gerekir. Bence 
 bu hadisi okuma yazma bilmeme şeklinde değil, başkalarına 
 ait bilgi kırıntılarıyla zihnin, hafızanın kirletilmemiş 
 olması şeklinde anlamak lazım. Yoksa Araplar duyduklarını 
 unutmayan çok zeki bir kavim. Bir gün boyunca hiç ara 
 vermeden cahiliye dönemine ait şiirleri okuyanlar var. 
 Hazreti Ebubekir gibi soy ağacını belki 20-30 nesil 
 geriye götürerek ezbere sayanlar var. İrvaz b. Sâriye’nin 
 rivayet ettiği; “Efendimiz Sabah namazını kıldı, çıktı 
 minbere, konuştu konuştu; öğlen vakti geldi, namaz için 
 ara verdi. Sonra İkindi’ye kadar yine konuştu. İkindi’yi 
 kıldı, Akşam’a kadar yine konuştu…” hadisindeki o 
 konuşmaların hepsini hafızasında tutup kelimesi kelimesine 
 bize rivayet edenler var. İşte bu anlamda ümmi olan 
 bir ümmet. Başka kültür, başka anlayış, başka mantık 
 ve başka felsefelere itibarları yok. Kur’an bize ve 
 her şeye yeter mülahazası ufuklarını kaplamış.
 Soru: Üstad Hazretleri’nin 
 talebelerinin de ilk dönemleri itibarıyla bir yönüyle 
 ümmi olmaları aynı esaslara müstenittir diyebilir miyiz?
 Cevap: Üstad’ın talebelerinin 
 hepsine ümmi demek doğru bir tespit değil. Hoca Sabri 
 Efendi, Hulusi Efendi, Hasan Feyzi Efendi, Mehmet Feyzi 
 Efendi gibi onlarca okumuş, devrinin kültürüne vakıf 
 talebeleri var. Fakat genele bakınca ümmi demek doğru 
 olabilir. Bununla beraber onların ümmiliği yarım ümmilik.
 Bu husus bir tarafa, Üstad’ın iradi 
 olarak tercih ettiği ümmiliğe bu vesile ile dikkatlerinizi 
 çekmiş olayım. O, çağın ortaya koyduğu bilgilere rağmen 
 Kur’an’ı öne çıkarmış, her şeyi Kur’an ve Sünnet’le 
 test etmiş ve bunda da başarılı olmuş bir insandır. 
 Bu anlamda onda bir ümmiyet tercihi vardır. Bildiklerine 
 Kur’an rengi kazandırmış, Kur’an’ı bir filitre olarak 
 kullanmıştır o. Yazıyı işlek şekilde yazamamasından 
 dolayı değil de, dışarıda bırakması gerekli olan şeyleri 
 bırakması açısından yarı ümmi. Bu çok önemli ama gözden 
 kaçan bir husustur. Yabancı bir düşünce yoktur onda. 
 Her şeyiyle yerlidir O. 
 Soru: Çağımızın gereklerine 
 göre bizim yeniden bir Kur’an kültürünün oluşturulması 
 hususunda ister tam ister yarı ümmiyet ufkunu yakalayabildiğimizi 
 düşünüyor musunuz?
 Cevap: Günümüzde bir tarafta okumayanlar 
 var; öte tarafta da okuyanların dengesiz okuması söz 
 konusu. Ortada bir temel olmadan, okunan şeylerin Kur’an 
 ve Sünnet çizgisine uygun olup-olmadığını test edecek 
 temel kriterler bilmeden okuma dengesiz bir okumadır. 
 Böyle bir okuma şekli insanı alır başka taraflara götürür. 
 Onun için önce temel esasların bilinmesi, dolayısıyla 
 bu bilmeyi sağlayacak eserlere öncelik verilmesi gerekir. 
 Bunlara metedolojik bilgiler de diyebiliriz. Gerçi İslamî 
 ilimler adına günümüze uygun, bahsini ettiğim türden 
 metodolojik bilgiler verecek eserleri kaleme alabilmiş 
 değiliz ama bu durum onların bilinmemesini gerektirmez. 
 İşte bu tip insanlar yani dengesiz okuyanlar en son 
 okudukları kitabın tesirinde kalarak sağda solda görüş 
 beyan eder, bir gün sonra da önceki gün söylediklerine 
 ters görüşleri rahatlıkla ortaya koyabilirler. Bu onların 
 “İbn-i zaman” (zamanın çocuğu=dar zaman aralıklarına 
 bağlı yaşayanlar) olduklarının delilidir. Halbuki 
 bizim şimdi “ibn-i zaman”lara değil, zamanlarını aşan 
 eserlere kulak veren, hatta böylesi eserler ortaya koyabilen 
 insanlara ihtiyacımız var. 
 Sahabe misali, çağın gerçeklerini 
 ve ihtiyaçlarını nazara alıp problemleri çözüme kavuşturacak 
 bir “Saf Kur’an Kültürü” nün oluşması için zamana ihtiyacımız 
 olduğu kanaatindeyim. Evet, Batı’nın hayatın hemen her 
 alanındaki etkilerinden sıyrılıp kendini Kur’an’a verecek 
 nesiller elbet bir gün arz-ı dîdar edecek ama biraz 
 daha sabır ve gayret…
</div>

Kur’an Kültürü ve Sahabe