diyerek bir kaynak ve fail kabul etmek insanın en tuhaf aldanışlarındandır.

⁷أَيْنَ الثَّرٰا مِنَ الثُّرَيَّا Hakikat nerede, gafillerin anlayışları nerede!

Üçüncüsü

Mesela, sadece hakikati haber veren, doğru sözlü Peygamberimiz (aleyhissalâtü vesselam), arşı taşıyan, yerlerin ve göklerin vazifeli meleklerini ve başka bazı melekleri, kırk bin başlı, her bir başlarında kırk bin dil bulunan ve her bir dilleriyle kırk bin tarzda tesbihat yapan⁸ varlıklar olarak tasvir ediyor; kulluklarının kusursuzluğunu, kuşatıcılığını ve enginliğini bildiriyor. Bu hakikate ulaşmak için şuna dikkat et: Zât-ı Zülcelâl,

تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ⁹

إِنَّا سَخَّرْنَا الْجِبَالَ مَعَهُ يُسَبِّحْنَ¹⁰

إِنَّا عَرَضْنَا الأَمَانَةَ عَلَى السَّمٰاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ¹¹

gibi ayetlerle, en büyük ve küllî varlığın dahi kendi enginliğine ve büyüklüğüne uygun bir tarzda tesbihat yaptığını gösteriyor ve öyle de görünüyor. Evet, Allah’ı tesbih eden şu gök denizinin tesbih kelimeleri güneş, ay ve yıldızlar olduğu gibi; O’nu tesbih ve O’na hamd eden o denizdeki şu dünya gemisinin de hamd kelimeleri hayvanlar, bitkiler ve ağaçlardır. Demek, her bir ağacın, her bir yıldızın küçük birer tesbihatı bulunduğu gibi, yeryüzünün ve yeryüzündeki her bir kıtanın, her bir dağın, derenin, karaların, denizlerin ve göklerin her bir katının, her bir burcunun da küllî birer tesbihi vardır. Elbette, binlerce başı olan şu yeryüzünün, her başında yüz binlerce dil bulunan ve her dilinde yüz