Hakîm’in vücudun diğer azalarını yardımlaştırarak hastalıklı uzva yöneltip nakışlarını ve vazifelerini göstermek için o hastalığı misafir olarak gönderdiğini, vazifesi bittikten sonra hastalığın yerini yine afiyete bırakıp gittiğini ispat eder.

Yirminci Deva ........................................................................................ 305

Hastalığın iki kısma ayrıldığını, bir kısmının hakiki, bir kısmının ise kuruntu olduğunu bildirir. Hakiki hastalıklar için Şâfî-i Zülcelâl’in büyük yeryüzü eczanesinde her derde bir deva sakladığını, o devalar dertleri gerektirdiğinden onları kullanmanın meşru olduğunu haber verir. Fakat devanın tesirini Cenâb-ı Hak’tan bilmek gerektiğini, kuruntu olan hastalığa kıymet verilmemesi lâzım geldiğini, onun önem verdikçe artacağını, önemsenmezse hafif geçeceğini güzel bir temsille ispatlar.

Yirmi Birinci Deva .............................................................................. 306

Hastalıktaki maddî eleme karşılık o elemi yok edecek manevî bir lezzetin hastayı kuşattığını, zahiren anne-baba ve akrabaların şefkatleri onun etrafında toplanıp hastalık sayesinde sevgiyle hastaya aktığından, o elemin çok ucuz düştüğünü; maddî ve manevî pek çok yardımcısı bulunduğundan hastanın şikâyet değil, şükretmesi gerektiğini ispat eder.

Yirmi İkinci Deva ................................................................................. 307

Felç gibi ağır hastalıkların mümin için çok mübarek sayıldığını, veli zâtların bu mübarekliğe şahit olduğunu haber verir. Cenâb-ı Hakk’a ulaşmak için iki esas üzerinden gidildiğini, felç gibi hastalıkların o iki esasın da hususiyetlerini taşıdığını bildirir. O iki esastan biri, “râbıta-yı mevt”, yani dünyanın fâni olduğunu ve kendinin de fâni ve vazifeli bir misafir olduğunu bilip ölümü akıldan çıkarmamaktır. İkincisi nefs-i emmarenin ve kör hislerin tehlikelerinden kurtulmak için, bir kısım müminlerin yaptığı gibi çilelerle nefs-i emmareyi öldürüp ebedî hayatı bu şekilde kazanmaktır. Felç gibi hastalıklarda o hususiyetler bulunduğundan, onun hasta için gayet ucuz düştüğünü ispat edip gösterir.