mevsiminde terhis edilenlerin yerine yeniden silah altına alınmış bir orduya kışla olması yönüyle, hâkimiyetinin sınırsız genişliğine kesin birer delildir.

Hem nasıl ki her bir hayvan kâinatın küçük bir nüshası ve örneği hükmündedir. O canlılar, gayet derin bir ilim ve ince bir hikmetle, iç içe olan kısımları birbirine karıştırılmadan ve ayrı ayrı suretleri şaşırılmadan, hatasız, noksansız yaratılmalarıyla Senin ilminin ve hikmetinin her şeyi kuşattığına tek tek işaret eder. Aynen öyle de, her biri, birer sanat mucizesi ve hikmet harikası olacak kadar benzersiz ve güzel yaratılışıyla, çok sevdiğin ve sergilenmesini istediğin Rabbanî sanatının son derece kusursuz güzelliğine, bilhassa yavrular, gayet nazlı, nazenin bir şekilde beslenmeleriyle ve heveslerinin, arzularının tatminiyle Senin inayetinin çok şirin cemâline sayısız işarette bulunurlar.

Ey Rahman ve Rahîm! Ey vaadine sadık olan, kendisine

itimat edilen! Ey din gününün sahibi!

Resûl-u Ekrem’inin (aleyhissalâtü vesselam) dersiyle ve Kur’an-ı Hakîm’inin rehberliğiyle anladım ki:

Madem kâinatın seçilmiş en mühim neticesi hayattır.. ve hayatın en kıymetli, seçilmiş özü ruhtur.. ve ruh sahiplerinin en yüksek, seçilmiş kısmı şuur sahipleridir.. şuur sahiplerinin ise en kuşatıcı mahiyette olanı insandır.. ve bütün kâinat, hayatın emrine verilmiştir, onun için çalışır.. canlılar ruh sahiplerine itaat eder, onlar için dünyaya gönderilir.. ruh sahipleri, insana itaat ve yardım eder.. ve insan, yaradılışı gereği Hâlık’ını çok ciddi bir şekilde sever, Hâlık’ı da onu hem sever hem kendini ona her vesile ile sevdirir.. hem insanın kabiliyetleri ve manevî donanımı, başka, bâki bir âleme ve ebedî hayata bakıyor, kalbi ve şuuru bütün kuvvetiyle sonsuzluk istiyor.. ve dili, sayısız duayla ölümsüzlük için Hâlık’ına yalvarıyor.

Elbette ve her halükârda, Cenâb-ı Hakk’ın o çok seven, sevilen, sevgili ve dost varlığı dirilmemek üzere öldürerek, onu ebedî bir muhabbet için yaratmış iken ebedî bir düşmanlıkla gücendirmesi düşünülemez, bu mümkün değildir! Belki insan, başka, ebedî bir âlemde mutlu bir şekilde yaşayacak olmasının hikmetiyle bu dünyaya çalışmak