temizlenmesine, suyun muhafaza edilip depolanmasına ve canlılara lâzım olan madenlerin hazine sandığı vazifesi görmeye kadar çeşitli hizmetleri ve hikmetleriyle Seni tanıyor ve tanıtıyorlar.

Evet, dağlardaki her çeşit taştan, değişik hastalıklara ilaç olan türlü maddelerden, canlılara, bilhassa insana çok lâzım ve çok çeşitli olan cins cins madenlerden, dağları ve ovaları çiçekleriyle süsleyen, meyveleriyle şenlendiren sınıf sınıf bitkilerden hiçbiri yoktur ki; tesadüfe verilmesi mümkün olmayan hikmetleriyle, intizamlarıyla, güzel yaratılışlarıyla, faydalarıyla yegâne Yaratıcıyı göstermesin. Bilhassa tuz, limon tuzu, sulfato (kinin) ve şap gibi madenler görünüşte birbirine benzedikleri halde tatlarındaki zıtlığın şiddetiyle ve bilhassa bitkiler, basit bir topraktan yetişen çeşit çeşit türleriyle, ayrı ayrı çiçek ve meyveleriyle; sonsuz kudret ve hikmet, nihayetsiz merhamet ve kerem sahibi bir Yaratıcının varlığının vücûbiyetine açıkça delildirler. Aynı şekilde, bütününde görülen tek elden idare ve çekip çevirme, menşe, mesken, yaratılış ve sanat yönünden beraberlik, birlik, ucuzluk, kolaylık, çokluk ve yapılışta çabukluk noktalarından, hepsi Sâni’in birliğine ve ehadiyetine şahitlik eder.

Hem nasıl ki, dağların yüzündeki ve altındaki her çeşit sanatlı varlığın, yeryüzünün her tarafında, aynı zamanda, aynı şekilde, yanlışsız, mükemmel ve çok çabuk yapılması, bir iş diğerine engel olmadan, başka varlık türleriyle iç içeyken birbirine karıştırılmaksızın yaratılmaları, Senin rubûbiyetinin yüceliğine ve hiçbir şeyin ağır gelmediği kudretinin büyüklüğüne delildir. Aynen öyle de, yeryüzündeki bütün canlı varlıkların sınırsız ihtiyaçlarını, hatta türlü hastalıklarını, farklı zevklerini ve ayrı ayrı iştahlarını tatmin edecek bir şekilde, dağların yüzünün muntazam ağaç ve bitkilerle, içinin ise madenlerle doldurulması ve muhtaç kullarının emrine verilmesi, Senin rahmetinin hadsiz genişliğini ve hâkimiyetinin sonsuz enginliğini gösterir. Onların, toprak tabakaları altında gizli, karanlıkta ve karışık bir halde bulunmalarına rağmen bilerek, görerek, şaşırmadan, intizamla, ihtiyaca göre hazırlanmaları Senin her şeyle irtibatlı olan ilminin kuşatıcılığına ve her bir şeyi düzenleyen hikmetinin bütün eşyayı içine aldığına şahittir. Dağların altında ilaçların hazırlanması ve madenlerin depolanması, rubûbiyetinin şefkatli ve cömertçe idaresinin güzelliğine ve inayetinin