Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">

Günümüzde bir çok şey gibi insanın dünya 
 ve ukba hayatı adına değer vermesi gerekli olan şeyler 
 maalesef olması gereken konumda değil. Her nedense insanlar 
 en çok düşünmeleri gerekli olan şeyleri en az düşünüyor, 
 en önemli şeyleri en sonda bir yere koyuyorlar. Fıkıh 
 Usulü diliyle ifade edilecek olursa, “zaruriyat” gerilerin 
 gerisinde, “hâciyat” onun önünde, “tekmiliyat” ve “tahsiniyat” 
 kadem kadem hâciyatın önünde ve işin en garibi “fuzuliyat” 
 hepsinin önünde. Öte taraftan onlar bu gerçeği fark 
 etmiyor, fark etmeme bir yana yaptıklarına mutlaka bir 
 bahane, bir neden bulup bu düşüncelerini, inançlarını 
 ve onlara bağlı olarak yaptıkları amellerini meşru bir 
 mekana oturtmaya çalışıyorlar.

Halbuki önemli olan Allah’ın öncelikleridir, 
 O’nun bize önem verin dediği şeyleri yine O’nun sıralaması 
 içinde kabullenmedir. Bu sıralamaya önem vermek, Allah’ı 
 tazim demektir. Onun için ayette buyurulur ki; “…Kim 
 Allah’ın şeâirini tazim ederse, şüphe yok ki 
 bu, kalblerin takva duygusundandır (yani Allah ile olan 
 irtibatındandır).” (Hac, 22/32). Takva kelimesi “vikâye”den 
 gelir ki bu Allah’ın himayesine sığınma demektir. Demek 
 bu sıralamaya önem vermeme, yerlerini değiştirme Allah’ın 
 himayesinden çıkma manâsını taşır.

Evet, kanaat-i acizanemce biz her şeyi 
 altüst ediyor, kendi heva ve hevesimize bağlıyoruz. 
 Din yine ortada aslî hüviyeti ile duruyor ama bizim 
 bu terk-i mevkilerle (durulması gereken yerleri terketmekle), 
 izhar ettiğimiz dindarlığın murad-ı ilahiye uygun olduğunu 
 söylemek çok zor olsa gerek.

Dinde halk arasında imanın şartları 
 olarak bilinen altı esasa inanmak temeldir. Bu temeller 
 üzerinde fazla teferruata dalınması, aralarında siyah-beyazı 
 yansıtacak ölçüde derin ve farklı yorumlara girilmesi 
 çok doğru değildir. Yalnız bu demek değildir ki farklı 
 yorumlar olmayacak. Hayır, olabilir. Mesela Zât-ı Ulûhiyet’le 
 alâkalı tasavvufçuların bir kısım farklı mütalâaları, 
 hakikî ulûhiyet telakkisine dokunmuyorsa onlar mazur 
 olabilirler. Veya Fahrüddin Râzî ve İmam Gazâlî örneğinde 
 olduğu gibi haşir mevzuunda küçük yorum farklılıkları 
 her zaman olabilir; ancak bir tek şartla: “Temellerin 
 sarsılmaması”. Fakat temel esaslara taalluk ettiği zaman 
 her ne kadar küçük de olsa söz konusu farklılıkları 
 ve tartışmaları bazı ulema dalâlet kategorisi içinde 
 saymışlardır. Çünkü imana müteallik meseleler, nazarî 
 de olsa inanılması, öylece kabul edilmesi lazım gelen 
 şeylerdir. Bunlar olmazsa olmaz hakikatlerdir, yani 
 zaruriyattır.

Hâciyat olan şeylere gelince -ki bunlar 
 bir ölçüde dini siyanet adına dış kale, dış surlar gibi 
 şeylerdir- bunlarda iş biraz daha esnekliğe müsaittir. 
 İnsana geniş sayılabilecek ölçüde düşünme alanı tanınmıştır 
 burada. Meselâ sıfât-ı sübhaniye, esma-i ilahiye mevzuularında, 
 onların hakikatleri ve yeryüzündeki tecellileri adına 
 mütalaada bulunma gibi. Yalnız bu alanda dahi olsa yorumlamalarda 
 bulunurken takınılacak tavır çok önemlidir. Kaldı ki 
 bu tavır ilgili kişinin imanı ile doğrudan alâkalıdır. 
 Biz selef-i salihinden  bırakın bir ayet hakkında 
 yorum yapmayı, o ayete kendini muhatap gördüğü için 
 okuduğu an kendinden geçen ve sonra da farklı mütalâalara 
 kapalı kalıp bir türlü ikna olmayan yüce ruhları biliyoruz. 
 Mesela bunlardan birisi, “Ve in minküm illâ vâridühâ 
 kâne alâ Rabbike hatmen makdiyyâ – Sizden hiç kimse 
 yoktur ki cehenneme varmasın. Bu Rabbinin katında kesinleşmiş 
 bir hükümdür.” (Meryem, 19/71) ayetini okuyunca tir 
 tir titremiş ve ayetin gerisini okuyamamış. 
 Çevresindekiler; “Devamı var bunun” deyip ayeti 
 okumuşlar: “Sümme nüneccillezînettekav ve nezeruz zâlimîne 
 fîhâ cisiyyâ – Sonra Allah’tan korkup fenalıklardan 
 sakınan müttakileri kurtararak zalimleri diz üstü çökmüş 
 vaziyette orada bırakacağız.” (Meryem, 19/72); ama tavrı 
 değişmemiş. “Ellezîne âmenû ve lem yelbisû îmanehüm 
 bi zulmin ülâike lehümül emnü ve hüm mühtedûn – İman 
 edip imanlarına zulüm bulaştırmayanlar var ya, işte 
 korkudan emin olma onların hakkıdır, doğru yolda olanlar 
 da onlardır.” (En’am, 6/82) ayeti söz konusu olduğunda 
 da aynı tavrı sergilemişler çokları: Bu ayeti okuyan 
 sahabeler Efendimiz’e gelmişler ve tahassür içinde “hangimiz 
 zulme bulaşmamıştır ki?” demişlerdir. Zira, zulüm geniş 
 bir kavram. Nefsine zulmetme, mahiyetine zulmetme, zamanına 
 zulmetme, Allahın tayin-takdir buyurduğu hayata zulmetme 
 vs. Haddini bilmemek, ona tecavüz etmek, aşırı gitmek 
 zulmün başka göstergeleri. “Şimdi zalim miyim ben? Aşırı 
 gidiyor muyum? Zalim olmadığıma, aşırı gitmediğime kim 
 teminat verecek?” demişler. Buna karşılık Efendimiz 
 ayetteki zulümden maksadın şirk olduğunu beyan ederek 
 onları rahatlatmıştır.

Kur’an’da Allah’ın azab ve te’dib ile 
 alâkalı ortaya koyduğu meseleler küllî  şeylerdir. 
 Meselâ; “Yevme yefirru’l-mer’ü min ahîh, ve ümmihî ve 
 ebîh, ve sâhibetihi ve benîh. Liküllimriin minhüm yevmeizin 
 şe’nün yuğnîh – İşte o gün kişi kardeşinden, annesinden 
 ve babasından, eşinden ve evlâtlarından bile kaçar. 
O gün onlardan her birinin başından aşkın derdi 
 ve tasası vardır.” (Abese, 80/34-37) 
 veya “Yevme tübles serâir, femâ lehû min kuvvetin velâ 
 nâsır – Gün gelir, bütün gizli haller ortaya dökülür. 
 O gün insanın ne bir kudreti, ne de bir yardımcısı kalır.” 
 (Târık, 86/9-10) ayetleri bu hakikate iki küçük örnek. 
 Fakat şu da unutulmamalı; hiç bir umumî hüküm yoktur 
 ki onun içinden hususî bir şey istisna edilmiş olmasın. 
 Dolayısıyla yukarıdaki ayetler kafir-mü’min ayırdetmeksizin 
 herkesi içine alır. Ancak istisnai mahiyette -enbiyâ-i 
 izam gibi- Cenab-ı Hakk’ın  siyanet buyurduğu bazı 
 kimseler olabilir. Zira onlar masum ve aynı zamanda 
 masûndur. Ama buna rağmen onların da meselenin küllîliği 
 karşısında endişe taşıdıklarını görüyoruz. Kıyamet sahnelerini 
 anlatan hadis-i şeriflere bakın. Bütün enbiya-i izam 
 mahşerde “Allahümme sellim, sellim” diyorlar. Sıratta 
 aynı şeyi söylüyorlar. Cennet’e adımlarını atacakları 
 ana kadar bu duayı tekrar ediyorlar. Demek meseleyi 
 umumî olarak kabul ediyorlar. 

Evet, ahirette herkes bu hakikati şöyle 
 ya da böyle duyacak. Nitekim bir hadis-i şerifte Cenab-ı 
 Hak  kulunu karşısına alır, günahlarını itiraf 
 ettirir: “şunu, şunu  yaptın ama bunları ketmettin, 
 fâş etmedin. Yani fasık u facir değildin, günahlarının 
 hicabını yaşıyordun.” der. “O gün sen setrettin, ben 
 de bugün seni affediyorum.”

Bununla beraber Cenab-ı Hakk’ın  
 kahrı, te’dibi, lütufları adına, istisnaları olabileceğini 
 hatırdan çıkarmadan meseleleri küllî olarak ele almak 
 lazım. Onun için her mü’min ben de o müstesnalardan 
 biri olabilirim ümidini taşımalıdır. Tıpkı hadiste anlatılan 
 insan örneğinde olduğu gibi: Bir zat Cehennem’e çok 
 yakın bir yerde durduruluyor. Yüzü Cehennem’e müteveccih. 
 “Ya Rabbi! Yüzümü bir döndür de Cennet’e bakayım.” der. 
 “Daha ötesini istemeyeceğine dair söz ver bana” diyor 
 Cenab-ı Hakk. Yüzü çevrilince; “Ya Rabbi! Az yaklaştır” 
 diyor. Yine söz alıyor Allah (celle celâlühü) başka 
 bir şey istemeyeceğine. Az yaklaşıyor oraya. İçeriyi 
 müşahade ediyor kapıdan. İçerde baş döndüren güzellikleri, 
 hadisin ifadesiyle “Mâ lâ aynün raet ve lâ üzünün semiat 
 ve lâ hatara ala kalbi beşer – gözlerin görmediği, kulakların 
 işitmediği ve hiçbir beşerin aklından bile geçirmediği” 
 güzellikleri bütün ihtişamıyla, gözleri kamaştıracak 
 şekilde görünce; “Ya Rabbi! İçeriye koyar mısın?” diyor. 
 Çünkü tahammül edilecek gibi değil. Bir tarafta dünyanın 
 binlerce sene mes’ûdâne hayatının, dakikasına mukabil 
 gelmediği bir Cennet hayatı, beri tarafta Cehennem var. 
 Hadisin ravisi olan Hazreti Ebu Hureyre diyor ki: “Cenab-ı 
 Hak, “Pekala sen de gir içeri!” der ve tebessüm eder. 
 Tebessüm, Allah’ın münezzehiyeti, mukaddesiyeti, mübecceliyeti, 
 muazzamiyeti içinde bir tebessüm.

Evet, herkes bu istisna ben olabilirim 
 demeli. Çünkü kat’iyen ihraz edeceğimiz yerler hakkında 
 rahmet-i ilahiye ve O’nun hakkındaki recamızın dışında 
 hiçbir sermayemiz yok. Kaldı ki Cennet istihkak alanı 
 değildir. O Cenab-ı Hakk’ın fazlıdır, ihsanıdır. Cehennem’e 
 gelince orası istihkak alanıdır. İnsan yaptığı amelleri 
 ile hakeder orayı. Dolayısıyla herkes Cehennem’le yüz 
 yüze geleceği gerçeğini hatırından çıkarmamalı. O günün, 
 o anın endişesini taşımalı ve korkmalı. Korkmuyorsa 
 bir insan, öyle bir endişesi yoksa akıbetinden endişe 
 edilir onun. İçinde duygularına hakim böyle bir korku 
 yoksa korkulur ondan. Gerektiği gibi inanmamıştır denebilir 
 bu tip insanlar için. Bir başka ifadeyle bunlar, <a href="https://herkul.org/kiriktesti/indexd.php?article_id=57">“eslemnâ”</a> 
 çerçevesinde dolaşıyor, <a href="https://herkul.org/kiriktesti/indexd.php?article_id=57">“âmennâ”</a> 
 ufkuna ulaşamamış demektir.

Bu ufka ulaşmak ise bilmeye bağlıdır. 
 İnsan bilgisi ölçüsünde umar, ümit eder, beklenti içinde 
 olur. Yine bilgisi ölçüsünde korkar. Efendimiz sallallâhu 
 aleyhi vesellem “Lev ta’lemûne mâ a’lem, le dahiktum 
 kalîlen vele bekeytum kesirâ – Benim bildiğimi bilseydiniz 
 az güler ve çok ağlardınız.” diyor.  Sahabinin 
 derciyle, “yumuşak yataklarınızı terkeder, dağlara çıkar, 
 yırtılırcasına ağlardınız” diyor. Demek ki lâubaliliğimiz, 
 kendimizi salıvermemiz, bilmediğimizden, cehâletimizden 
 kaynaklanıyor. Fakat bu öyle bir cehalet ki affedilir 
 gibi değil. Fiziği, kimyayı bilmemekle insan dünya adına 
 bazı şeyler kaybedebilir, fakat bu, ahiret adına bir 
 kayıp sayılmayabilir. Ama Allah’ın murad ettiği şeyler 
 çok daha önemlidir. İnsan bu mevzuda bilmesi gerekli 
 olan şeyleri mutlaka bilmeli ki hayat dengelenebilsin. 
 İnsanın ahiretle alâkalı hayatının dengelenmesi o mevzudaki 
 malûmatıyla mebsûten mütenasiptir. Ne kadar biliyorsa 
 o kadar dengeli yaşar, tavırlarında ve hareketlerinde 
 Allah o kadar nümâyân olur, her hâlinden Allah’a ait 
 manâlar dökülür.
</div>

Zaruriyat ve Fuzuliyat