Nasıl olacaktır? Havadaki ses ihtizazları gibi mi? Elektromanyetik dalgalar gibi mi? Eşyanın bir kısım ses, şekil, renk ve keyfiyetleri imtisas etmesi (absorbe) gibi mi? Her şeyin eşyanın içinde muhafaza edilmesi gibi mi? Keyfiyeti bizim için meçhul; ama varlığında zerrece şüphe yok. “Sırların açığa çıkacağı gün.”⁶¹ bu defterdekiler ortaya dökülecektir. Keyfiyetini bilemiyoruz; ama ne çıkar? Biz misallerle meseleyi çözmeye çalışıyoruz. Zaten Kur’ân da, “En yüce misaller Allah içindir.”⁶² diyerek bize misal vermeyi öğretmiyor mu?

Evet, burada Zât-ı Ecell-i A’lâ’yı tanıma mevzuunda da misal verilebileceğine işarette bulunuluyor. Misallerin en âlîsi O’na ait ve biz misallerle meselelerimizi vuzuha kavuşturmaya çalışıyoruz.

Kabirde ameller temessül eder. Resûl-i Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Namaz nur, sadaka burhandır.”⁶³ buyuruyor. Namaz bir nur, sadaka ise bir burhan hâlinde temessül eder. İki bahadır civanmert gibi insanı muhafazaya çalışırlar.

Bir başka hadislerinde de yine bu mânâya işaretle şöyle buyururlar: “Cenaze mezara konduğu zaman kendisini teşyi edenlerin daha ayak sesleri kesilmemiştir ki, melekler gelir kendisine soru sorarlar. Tam o dakikada nuranî bir şey gelir onun başucuna oturur. Bu, onun namazıdır. Bir başka nuranî şey ayakucuna oturur. Bu, onun sair hayrat ve hasenatıdır. Bir başka nuranî şey onun sağ tarafına oturur. Bu, onun orucudur. Bir başka nuranî şey sol tarafına oturur, bu da onun zekâtıdır. Bunlar, sağdan ve soldan kabrin onun kemiklerini sıkmasına (canını yakmasına), sıkıntılar hâsıl etmesine karşı onu korurlar.”⁶⁴