Hâsılı, uyku esnasında bu organlardan, mesela, iki yüz tanesi ta’til-i eşgâl yaparken üç yüz tanesi faaliyetini sürdürmektedir. Öyleyse bu da bir yarı ölüm demektir. Binaenaleyh Allah, zinde bir şekilde gerine gerine uyandığımız ve hava dengesi faydalı hâle geldiği an ruhu salıvermekte ve biz de yeniden hayata dönmekteyiz. Bu dengeyi bulamaz da zehirlenir ölürsek –Allah muhafaza buyursun– o zaman tam adem-i merkeziyet tahakkuk etmiş demektir.

Ayrıca son söz olarak şunu ifade edeyim ki, burada, vücudun uykuyu mücbir kılıcı zehirlenmesinde, belli bir safhaya kadar bir zehirlenme, uyumayı sağladığı gibi bunun daha fazlası da tamamen uyutabilir meselesine de dikkat çekilmiş olunabilir.

[1] Bkz.: En’âm sûresi, 6/60[2] Buhârî, daavât 2; Müslim, zikr 64