başkadır. İşte böyle bir sultan, istediği kimseyi bütün o dairelerde dolaştırıp her daireye has ve padişahlığına yakışır saltanatını, hükmünü icra eden emirlerini ona gösterir, onu daireden daireye, tabakadan tabakaya gezdirip huzuruna kadar getirir. Sonra bütün o dairelerle alâkalı bazı umumi emirlerini kendisine bildirir ve o zâtı geri gönderir.

İşte bu misaldeki gibi, Ezel ve Ebed Sultanı olan Âlemlerin Rabbinin de rubûbiyetinin mertebelerinde ayrı ayrı, fakat birbirine bakan icraatı, sıfat ve unvanları vardır. Ulûhiyetinin dairelerinde başka başka, fakat birbiri içinde görünen isim ve nişanları bulunur. Haşmetli icraatında ayrı ayrı, fakat birbirine benzer cilveleri görülür. Kudretinin işleyişinde farklı, fakat birbirini hissettiren, hatırlatan unvanları mevcuttur. Sıfatlarının tecellileri değişik, fakat birbirini gösterecek mukaddes bir şekilde ortaya çıkar. Fiillerinin cilvelerinde çeşit çeşit fakat birbirini tamamlayan tasarrufları ve rengârenk sanatında, eserlerinde türlü türlü fakat birbirine bakan haşmetli icraatı, terbiye ediciliği görünür.

İşte şu büyük sırdan dolayı Cenâb-ı Hak kâinatı hayret verici, harika bir şekilde düzene koymuştur. En küçük varlık tabakasındaki zerrelerden göklere ve göklerin birinci katından ta arş-ı âzama kadar üst üste tabakalar vardır.

Göğün her katı ayrı bir âlemin damı, rubûbiyet için birer arş ve ilahî tasarruflar için birer merkez hükmündedir. Gerçi o daire ve tabakalarda Cenâb-ı Hakk’ın ehadiyeti, yani birliğinin her bir varlıkta tek tek görünmesi itibarı ile bütün isimleri bulunabilir ve bütün sıfatları tecelli eder. Fakat nasıl ki adliyede âdil hâkim unvanı asıldır ve üstündür; diğer unvanlar orada onun emrine bakar, ona tâbidir. Aynen öyle de, her bir varlık tabakasında ve göğün her katında Allah’ın bir ismi, bir sıfatı hâkimdir, diğerleri orada onun gölgesindedir. Mesela, Kadir ismine mazhar olan Hazreti İsa (aleyhisselam) göğün hangi katında Peygamber (aleyhissalâtü vesselam) ile görüştüyse, işte o dairede Cenâb-ı Hak, Kadir ismiyle bizzat tecelli eder. Mesela, Hazreti Musa’nın (aleyhisselam) makamı olan gök dairesinde en çok hükmünü gösteren, Hazreti Musa’nın (aleyhisselam) mazhar bulunduğu “Mütekellim” ismidir ve bunun gibi...