olacak.” yazılıymış gibi bir düzenin varlığı, her insanın alnında kader kalemiyle rızkının yazılı olduğuna ve rızkının üstünde isminin bulunduğuna işaret eder.

Acaba hiç mümkün müdür ki, kâinatı böyle sonsuz bir kudret ve kuşatıcı bir hikmetle idare ve terbiye eden, zerrelerden gezegenlere kadar bütün varlıkları tasarrufu altında tutan, intizam ve mizan dairesinde döndüren Sâni-i Zülcelâl, insanı yeniden diriltmesin veya diriltemesin? İşte Kur’an’ın pek çok ayeti, insanın hikmetli ilk yaratılışını nazara veriyor. Haşri, kıyametteki dirilişi, yani ikinci yaratılışı ona kıyaslayarak bu meseleyi akıldan uzak görmenin önüne geçiyor.

Kur’an diyor ki: ²⁷قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِۤي أَنْشَأَهٓا أَوَّلَ مَرَّةٍ Yani: “Sizi bu kadar hikmetli bir şekilde kim yoktan var ettiyse ahirette diriltecek olan da O’dur.”

Hem diyor ki: ²⁸وَهُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ Yani: “Sizin öldükten sonra diriltilmeniz, dünyadaki ilk yaratılışınızdan, yoktan var edilmenizden daha kolaydır.” Nasıl ki bir taburun askerleri istirahat için dağılsa, bir boru sesiyle çağrılıp tabur bayrağı altında toplanmaları, yeni bir tabur kurmaktan çok daha kolaydır. Aynen öyle de, bir bedende birbiriyle kaynaşan, tanışan, münasebet kuran aslî zerrelerin, Hazreti İsrafil’in (aleyhisselam) Sûr’unu işitince Hâlık-ı Zülcelâl’in emrine “Lebbeyk!”²⁹ diyerek toplanmaları, ilk yaratılışlarından aklen çok daha kolay ve daha mümkündür. Hem belki bütün zerrelerin toplanması da şart değildir. Çekirdekler ve tohumlar hükmünde olan ve hadiste ³⁰عَجْبُ الذَّنَبِ [acbu’z-zeneb] tabir edilen aslî unsurlar ve zerreler, yeniden diriliş için yeterli bir esastır, temeldir. Her şeyi benzersiz bir sanat ve kusursuz bir hikmetle yaratan Cenâb-ı Hak, insan bedenini onların üstüne inşa eder.

Üçüncü ayet olan, ³¹وَمَا رَبُّكَ بِ ظَلاَّمٍ لِلْعَبِيدِ gibi ayetlerin işaret ettiği adaletle ilgili kıyaslamaların özü şudur:

Çokça şahit oluyoruz ki, zalim, günahkâr ve gaddar insanlar ömürlerini gayet refah ve rahat içinde, mazlum ve dindarlar ise zahmet ve