şeyin bir vazifesinin olduğunu, bütün gayret ve hareketlerin kader kanunu ile cereyan ettiğini ve Cenâb-ı Hakk’ın kusursuz keremiyle, hizmetin içine mükâfat olarak bir lezzet yerleştirdiğini ispat ve izah eder. Bununla beraber, varlıkların en mükemmeli, canlıların reisi ve yeryüzünün halifesi³⁸ olan insanın, tembellik yapıp gaflete düşerse cansız varlıklardan daha ölü, sinekten, çekirgeden daha kansız olacağını hatırlatıp nazara vermekle insanı yaradılışının gereği olan vazifelerine yöneltir, mutlak ulûhiyeti ispatlar.

Dokuzuncu Nota ................................................................................... 186

Cenâb-ı Hakk’ın, kusursuz keremiyle, en büyük şeyi en küçük şeye yerleştirmesi itibarı ile, kâinattaki bütün hayır ve kemâlâtı kâinat ağacının meyvesi ve çekirdeği olan, insanın hakikatini taşıyan peygamberlerde gösterdiğini bildirir. Peygamberlere bağlananın, hayra ve kemâle, nura ve sevince erişeceğini ifade eder. Kulluğu yönüyle bir zerre kadar küçük olan insanın da bir fihrist olmasıyla ve o bağ ile, ağzından çıkan ³⁹اَللّٰهُ أَكْبَرُ sedâsının, yerkürenin söylediği büyük bir اَللّٰهُ أَكْبَرُ hükmüne geçtiğini haber verir. Hakkalyakîn bir beyan ile hak yolundaki saadeti, imandaki eşsiz güzellikleri açıkça gösterir, dalâletin, şerrin ve zarar ziyanın dine zıt olduğunu kesin bir şekilde ispat eder.

Onuncu Nota .......................................................................................... 188

Cenâb-ı Hakk’ın marifetinin nuruna yetişmenin ve bakmanın, ayetlerin ve şahitlerin aynalarında O’nun delillerinin işaretini görmenin üç türlü olduğunu bildirir. Bunların bir kısmının su gibi, ikinci kısmının hava gibi, üçüncü kısmının ise nur gibi olduğunu anlatır, O’na yakınlığı tarif eder ve uzaklığın tehlikelerini gösterir.

On Birinci Nota ..................................................................................... 189

Kur’an-ı Mucizü’l-Beyan’ın ifadelerindeki şefkat ve merhametin hikmetini, üslûbundaki çekiciliği, akıcılığı ve fıtrîliği beyan eder.