Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">
 Günümüzde bazıları, hüsnüzan ettikleri, 
 mensub oldukları, düşünce ve aksiyonlarına çeşitli seviyelerde 
 destek verdikleri şahıslara İslami kaidelerle izahı 
 imkansız bir şekilde medh u senada bulunuyor. Bu türlü 
 şeyler şöyle-böyle, haklı-haksız, az veya çok onu çekemeyen 
 insanları tahrik eder. Siz böyle yaparsanız günaha, 
 suizanna sevkedersiniz onları. Sonunda onlar da kaybeder, 
 siz de. İnsanlarda bir damar vardır, hocası aynı halkada 
 beraber oturduğu ders arkadaşını biraz methettiğinde 
 dahi içinde bir şeyler olur ona karşı. Halbuki arkadaşıdır.
 Bazen etrafı tarafından medh u sena 
 edilen kişiler buna destek verir, halî ve kavlî olarak. 
 Bu durumda tabir caizse musibet ikileşmiş ve önü alınmaz 
 bir hale gelmiş veya geliyor demektir. İslam Tarihine 
 bu gözle baktığınızda bu türlü yaklaşımlar, tesiri günümüze 
 kadar uzanan menfi oluşumlarda çok önemli rol oynamıştır. 
 Safevi ve Fatımî devletlerinin kuruluşunun arkasında 
 Hazreti Fatıma’nın torunu olduğunu iddia eden -nesebi 
 olarak olabilir- kerameti kendinden menkul insanlar 
 ve onları göklerde uçuran kişiler vardır. Haşhaşiler 
 ve Murabitin olarak tarihte yer alan oluşumlar da bu 
 kategoriye dahildir.
 Büyük büyük şeyler iddia edenler çıkmış 
 bunlar arasında. Göklerde meleklerin önünde namaz kıldırdıklarını 
 iddia edenlerden tutun, Cennet’in ve Cehennem’in anahtarlarını 
 ellerinde bulundurmaya kadar. Çok ağır şeyler bunlar. 
 Niye insanlar Cenab-ı Hakkın kendilerini yarattığı ahsen-i 
 takvim çizgisinde, ayakları yerde, mütevaziyane kulluğa 
 razı olmaz da böyle yüksek payelere gözlerini dikerler 
 acaba? Ne kazanırlar veya ne kazanacaklarını düşünürler?
 Evet, sadakat önemlidir. İnsanın davasına, 
 dava arkadaşlarına, örnek aldığı insanlara sadık olması 
 gerçekten önemlidir. Ama sadakat körü körüne bağlılık 
 demek değildir. Şeyhini meleklerden üstün gösterme hiç 
 değildir. Sadakatin bir çok yönü var. Mesela, birisi 
 şahsi günah işlemişse, günahı kendisine fakat ben yeri 
 geldiğinde usulünce ikaz ederim onu. Doğru yoldan saptığı/sapacağı 
 yerde -hafizanallah- elinden tutarım onun. İşte sadakattır 
 bu. Yanlış konuştuğu yerde usulünce tashih ederim. Sadakattır 
 bu. Onu hiç bir şeye feda etmeme, gücüm yeterse mahşerde 
 de onun yanında olma, sadakattır bu. Unutmayın, Efendimiz’i 
 (sallallâhu aleyhi ve sellem) alâ-yı illiyyîn-i insaniyete 
 çıkaran sadakattır.
 Aslında Ehl-i Sünnet uleması çok erken 
 dönemlerde ciddi ölçüler ortaya koymuşlar. Sağlam 
 bir Kur’an anlayışı ortaya koymak için herkes adeta 
 insanüstü gayret göstermiş. Allah özel istihdam buyurmuş 
 onları. Ama bazıları onların büyüklüklerini anlamıyorlar 
 günümüzde. Bulundukları yer oldukça aşağıda olduğu için, 
 tiz perdeden konuşmak suretiyle seslerini duyuracaklarını 
 zannediyorlar. Halbuki onların böyle bir dertleri yoktu. 
 Durduğu yerde konuşunca herkes duyuyordu onları. Bakın 
 aradan 14 asır geçmiş, sesleri hala kulaklarımızda çınlıyor.
 
 “Ey İnsan! Kendini Oku!”
 “Ey İnsan, Kendini oku!” enfüsî tefekküre 
 çağrıdır. İslam alimleri enfüsü iki ayrı çizgide ele 
 alıyor. Birincisi: insanın ruhu, nefsi, vicdanı, kendi 
 iç derinlikleri, hissi, şuuru, iradesi, latife-i Rabbaniyesi, 
 bir başka tabirle “Ben” yani egosunun etrafında şekillenen 
 nefis; ikincisi de anatomik ve fizyolojik yönüyle nefis. 
 Alexis Carrel’in “İnsan Bu Meçhul” kitabında meseleye 
 yaklaştığı gibi meseleye yaklaşacak olursak bunların 
 ikisine de enfüs denir.
 Enfüs denince bazıları sadece insanın 
 anatomik ve fizyolojik yönünü anlarlar. Oysa ki insan 
 sadece ondan ibaret değildir. Tabir caizse o bir heykel-i 
 hayvanidir. Esas onu değerler üstü değerlere yücelten 
 ve asıl mahiyet-i insaniye diyebileceğimiz şey, nefha-i 
 İlahi olan ruhudur. Evet, insan ancak ruhu ile insandır. 
 Nitekim üç-dört tane materyalist filozof istisna edilecek 
 olursa, genelde filozoflar meseleye böyle bakmışlardır.
 
 Kaldı ki bence felsefeye de çok fazla 
 takılmamalı. Feylesoflar metafizik alemle alakalı ancak 
 Allah ve Peygamberleri tarafından bildirilebilecek hususlarda 
 fikir beyan ettiklerinden dolayı yanılgıya düşmüşlerdir. 
 Halbuki aklın yürüyeceği bir yol değil o. Mesela, Yaratıcı’yı 
 bildiniz diyelim, nereden ve nasıl bileceksiniz, O’nun 
 Hayat, İlim, Semi’, Basar, İrade, Kudret, Kelam, Tekvin, 
 Vücud, Kıdem, Bekâ, Vahdaniyet, Muhalefetün li’l-havadis 
 gibi sıfatlarını? Nereden ve nasıl bilecekler -İbrahim 
 Hakkı’nın sözleri ile ifade edelim- O’nun “Ne cism u 
 ne ârazdır, ne cevher ne mütehayyiz / Yemez, içmez, 
 zaman geçmez, beridir cümleden Allah.” ya da “Tebeddülden, 
 tagayyürden, elvân u eşkâlden muhakkak O müberrâ” olduğunu.
 Öte yandan ta kadimden bu yana veya 
 sistematik felsefeyi ilk defa kendisi ile tanıdığımız 
 Tales’den bu yana bazı feylosoflar maddeye esas teşkil 
 edecek bir şeyden bahsetmişler. Mesela, Tales “su” demiş. 
 Acaba o su derken ne kastediyordu? Ona göre ruhun esası 
 acaba “su”muydu? “Allah’ın arşı “amâ” üzerindeydi.” 
 hadisindeki amâ ile Tales’in su dediği şey aynı şey 
 olamaz mı? Anaxogoras ise “akıl” diyor doğrudan doğruya. 
 Hem de müslümanca düşünceye çok yakın bir akıl anlayışı 
 var onun. Diyor ki; “Kainatta esas hâkim, yönlendiren, 
 tevcih eden, şekillendiren bir akıl var. Fakat kainatın 
 içinde değil o, kainattan başka, kainatın cinsinden 
 de değil.” Siz şimdi Anaxogoras’ın izahını yaptığı bu 
 akıl yerine Zât-ı Uluhiyet’i, Kudret-i Nâmütenâhî’yi 
 koyun ve insan planında da O’nun bir tecellisi, nefha-i 
 Sübhanîsi olan ruhu koyun, çok fazla galat sayılmaz. 
 Bana göre bu kadarcık galattan dolayı da aklı mazur 
 görmek lazım. Çünki bu alan, aklın sahası değil, onu 
 aşkın bir alan.
 Şimdi konumuza tekrar dönecek olursak, 
 “Ey İnsan! Kendini oku!” sözünde Üstad’ın nazarları 
 yönlendirdiği nefis, birinci kategoride yer alan nefistir. 
 Yani insan dediğimiz zaman maddi-manevi bütün sistemlerini 
 müşterek mütalaa ettiğimiz, Rabbimizle münasebetini 
 içine alan çerçevedeki nefis. İşte bunun okunması çok 
 önemli.
 Neden “Kendini oku” diyor Üstad? Sokrates’in 
 okulunun girişinde “Kendini bil” yazısının bulunduğu 
 bir levhanın asılı olduğunu söylerler. Hadis diye rivayet 
 edilen “Men arefe nefsehü, fekad arefe Rabbehü – Nefsini 
 bilen Rabbini bilir.” sözü de aynı mülahaza etrafında 
 söylenen sözlerden. Neden? Çünki âfâkın doğru okunması, 
 enfüsün doğru okunmasına bağlıdır. Enfüs bu mevzuda 
 çok önemli bir kitaptır, bir fihristtir adeta o. İnsan 
 bu fihriste bakarak kainatı okuyabilir. Yoksa, kainatın 
 en uzak çöllerine ışık hızıyla açılma imkanı bile olsa 
 onu okuyamaz. Dolayısıyla kainatta bütüncül nazara ulaşamaz, 
 her şeyi göremez.
Evet, insan bir numunedir, misal-i 
 musağğardır. Bir yönüyle kainattan daha ulvidir, bütün 
 hakikatlari hâvidir. Hazreti Ali’ye isnad edilir: “Ve 
 tez’umu enneke cirmun sağîrun / Ve fîke’ntave’l-âlemu’l-ekber”. 
 “Haberdar olmamışsın kendi zâtından da hâlâ sen / Muhakkar 
 bir vücudum! dersin ey insan fakat bilsen / Senin mahiyyetin 
 hatta meleklerden ulvîdir / Avâlim sende pinhandır, 
 cihanlar sende matvîdir.” sözleriyle Mehmet Akif bunu 
 terceme eder. Evet, kainat hakkında külli ve isabetli 
 hükümlere varabilmek nefsi iyi okumaya bağlıdır. 
 Bazıları meseleyi terakki usulü ile 
 ele almaz, tedelli yolunu tercih eder. Yani önce makro, 
 sonra normo, ardından mikro alem der, der ve âfâkta 
 boğulur gider. Ulaşması gereken enfüse bir türlü ulaşamaz. 
 Aksi olursa, Üstad’ın yaklaşımıyla enfüste derinliklere 
 ulaşırsa, kainata yapacağı geziden değişik polenlerle, 
 kovanlarla, peteklerle döner ve balını yapmaya başlar. 
 Ama temelde okunması gerekli olan fihristi okumadan 
 kitabın tafsilatına girerse dağılabilir. 
 Öte taraftan eğer insan okunacak şeye 
 okuması gerekli olan yerden başlamaz ve okumada takip 
 edilmesi gerekli olan üsluba riayet etmezse bir yere 
 varamaz. İnsan kainat genişliğindeki meselelere -ki 
 Celâlî tecellinin veya Üstadın yaklaşımıyla Vâhidî tecellinin 
 ifadesidir- dalarsa efkarının dağılmaması ve kendini 
 iyi okuyabilmesi zordur. Eğer insan eğri okuyacaksa 
 hiç okumaması daha iyidir. 
 1980 öncesinde vazifem gereği İzmir 
 bölgesinde gezici vaiz olarak dolaşırken Turgutlu’da 
 bir doktor, bir Batılı’nın sözünü aktarmıştı; “Duran 
 saat yanlış işleyen saatten daha iyidir, çünkü günde 
 iki defa doğruyu gösterir.” İşte aynen bunun gibi, insan 
 yanlış okuyacaksa hiç okumaması daha iyidir. Zira yanlış 
 okuyan insan yanlış yorumlar. Yanlış okumuş, yanlış 
 yorumlamış, yanlış kanaatlar edinmiş insana istikamet 
 kazandırmak çok zordur. Nitekim bu bizim Türkiye’de 
 canımıza okudu. Siz hiç köy halkından devlete baş kaldıran, 
 anarşiye karışan insanlar gördünüz mü? Maalesef, neler 
 olduysa yanlış okumadan oldu. Bu, cehalete değil, doğru 
 okumaya teşviktir.
 Zat-ı Zülcelal ve Zülkemal
 Cenab-ı Hakkın Zat-ı Uluhiyetinde 
 hem celâliyet, hem cemâliyet vardır.Onun için O’na Zat-ı 
 Zülcelâl de, Zât-ı Zülcemâl de diyebilirsiniz. Lafz-ı 
 Celâle her ikisini de muhtevidir. Bediüzzaman Hazretlerinin 
 yaklaşımına göre Rahman ismi Cenab-ı Hakk’ın Celâlî 
 yanına bakar ve vahidî tecelli söz konusudur. Ama ehl-i 
 tahkik Celâl’in arkasında ehadî, Cemâl’in arkasında 
 da Vâhidî tecelliyi görürler. Bu farklılığı bilmemizde 
 yarar var. Çünkü Üstad’ın herhangi bir mevzuda bir fikir 
 beyan etmeye hakkı varsa, Muhyiddin İbn Arabi’nin, İmam-ı 
 Rabbani’nin fikirlerini yemeye hakkımız yok. Bediüzzaman 
 haricinde genelde mutasavvifûn ehadî tecellîyi öne almışlardır.
 
</div>

İltifat