Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">
O koca koca deryalar da, çağlayanlar da göklerden gelen 
 mini damlalardan oluşur. Daha rüyanın başında deryayı 
 görmek isteyenler, ömür boyu hep rüya görür dururlar.
 Allah yaptığı işleri yaparken sizin markalarınızı basıyor 
 üzerlerine. Siz zannediyorsunuz ki, biz yaptık. Oysa 
 çok iyi bilmek lazım: her şey ısmarlama bir yerden çıkıyor. 
 Sahip çıkıp zulmetmemek lazım. “İnne’ş-şirke lezulmun 
 azîm-Muhakkak ki şirk pek büyük bir zulümdür”. Evet, 
 Allah’a ortak koşmak, icratında başkalarının tesirini 
 kabul etmek en büyük bir zulümdür. Oysa ki bizim davamız 
 tevhid davasıdır. Biz oturur kalkar “Allah birdir” deriz. 
 “Allah birdir” derken O’nun bazı icraatını kendimize 
 maletmenin alemi ne? Zimamını sahibine verin işler gürül 
 gürül devam etsin. Kendi elinize alırsanız, meseleyi 
 kısırlaştırırsınız. İğdiş adama evlat isnadı gibi bir 
 şeydir o.
 Hz. Aişe validemiz, “Kendini muhsin (iyi ve hayırlı) 
 zanneden muhsin değildir; musi’ (kötü ve günahkar) dir. 
 Kendini musi’ zanneden de muhsindir.” diyor. Bu mübarek 
 söz, üzerinde arîz ve amik durulması, tahlil edilmesi 
 gereken bir vecîzedir. Evet, kendini ehl-i ihsandan 
 zannetmek; umumi manada, her halini, kalbi, içi-dışı, 
 davranışları ve düşüncelerini güzel kabul etmek; ya 
 da ıstılahi mana açısından ele alacak olursak; kendisini, 
 Allah’ı görüyor gibi O’na kulluk yapan veya bu duyguyu 
 yakalayamamışsa bile Allah’ın onu gördüğü şuuruyla davranan 
 hayırlı bir insan bilmek demektir. İşte kendini bu manada 
 bir insan zanneden şahıs aslında musi’dir. Böyle düşünen 
 bir insan temelde isaet (kötülük) yoluna girmiş sayılır. 
 Çünkü böyle bir insan kusurunu görmez. Ve dolayısıyla 
 hiç farkına varmadan ihsan yolundan ayrılır, isaet yoluna 
 girer. Ama ne olursa olsun insan kendisini Üstad hazretlerinin 
 onikinci notada “hem musi’, hem de müsinn; hem günahkar 
 hem de yaşlı” dediği gibi sürekli mücrim, musi’ görüyorsa, 
 böyle bir insanın tedarik duygusu, telafi düşüncesi 
 olur; “isaetten nasıl kurtulurum, nasıl ruhi ihsana 
 ulaşırım” der ve bir cehd ortaya koyar. Yoksa kendini 
 zirveye çıkmış zanneden bir insanın bunun daha ötesinde 
 zirveleşme cehdi, gayreti söz konusu değildir. 
Soru: Bazılarına yanlışlıkları gösterildiğinde “Ben 
 değişmem, ben buyum. Benim fıtratım bu.” şeklinde mazeretler 
 söylüyorlar. Bu mazeretlerin doğruluk payı var mıdır?
Cevap: Öncelikle, “Ben değişmem, ben buyum” 
 diyen kimse hiç değişmez. Çünkü değişmeye niyeti yoktur. 
 “Ben değişmem, ben buyum.” sözü bir bakıma doğrudur. 
 İnsanlar hiçbir zaman bütün bütün değişmezler. Çok ciddi 
 presten geçseler bile kendi hususiyetlerini hala üzerlerinde 
 barındırırlar. Yani üzümün şırası üzüm şırası olur.. 
 kayısının ki kayısı şırası. Arpanın ki de boza olur. 
 Hepsi de sıvıdır, hepsinin ekşi, az buruksu tatları 
 vardır. Birbirine benzerler ama yine de kendilerine 
 ait bazı hususiyetleri vardır. İşte bu söz “herkes kendidir” 
 manasına bir bakıma doğrudur. O kastediliyorsa, bu, 
 insanın ruh haletiyle, psikolojik durumuyla alakalıdır.
Fakat, insanlar bütün bütün değişmez de değildir. “Hiç 
 değişmez” derseniz peygamber göndermenin bir anlamı 
 olmadığını da iddia etmiş olursunuz. Çünkü onlar, potansiyel 
 insanı mükemmel insan haline getirmek için gönderilmiştir. 
 İnsanın içindeki bir kısım istidatları ateşleme, fitilleme 
 maksadına matuf gönderilmişlerdir. Onlar, insanları 
 terbiyeye tabi tutarlar. Rehabilite ederler. Böylece 
 sadece dış görünüş itibariyle, zahiren insan görünen 
 fertler hakiki insan haline gelir. Ama herkes kendi 
 istidatı çerçevesinde kalır; kendi kemâlât arşına ulaşır; 
 daha ötesine gidemez. Herkes bir ölçüde yine eskilerin 
 heyüla dedikleri kaderî programa -kaderî çerçeve, kaderî 
 kalıp demek daha uygun- göre şekillenir, ona göre kalır, 
 değişmez ama belli ölçüde işe yarayacak hale gelebilir. 
 Evet, her fert terbiye ile işe yarayacak hale, cennete 
 ehil hale gelebilir. Her insan cehennemden kurtulabilecek 
 seviyeye yükselebilir. Herkes insanlara faydalı olabilecek 
 dereceye çıkabilir. Enbiyanın gönderilmesi buna delalet 
 eder. Allahın Kuran-ı Kerim’de değişik yerlerdeki emirleri, 
 fermanları onu gösteriyor. İnsan potansiyel olarak ahsen-i 
 takvim (en güzel suret) üzere yaratılıyor. Fakat âlâ-yı 
 illiyyîn ile esfel-i sâfilîn arasında mahiyet-i insaniye 
 ibresinin oynaması söz konusu. O arada bir yerde durabilir. 
 İşte o durma meselesi insanda şart-ı âdî mahiyetinde 
 kabul edilen insan iradesine bağlanmıştır. Meşiet-i 
 Sübhâniye esas olsa bile –Matüridi’ce bir mülahazayla 
 yaklaşıyoruz meseleye- insan iradesine Allah o kadar 
 değer veriyor ki, bu kainatları var eden o müthiş, o 
 muhteşem, baş döndüren kudret ve iradesini bir yönüyle 
 ona göre hareket ettiriyor. İnsan iradesine değer verme.. 
 İster siz ona Üstad’ın Kader risalesindeki yaklaşımıyla 
 bir meyelân deyin, isterseniz meyelândaki tasarruf deyin 
 (iki tarafı eşit olan iki noktadan bir tanesi hakkında 
 seçiminizi kullanma şeklinde bir tasarruf) onu o küllî 
 iradesinin tecellisine ve illet-i tamme diyebileceğimiz 
 şeyin tezahürüne vesile yapmış. Onunla insan ala-yı 
 illiyyîn-i kemâlâta çıkar. Ahsen-i takvime hakikî mazhariyetini 
 gösterir. Bu şekilde, potansiyel olarak ahsen-i takvîme 
 mazhar olan insan realite planında da ahsen-i takvîme 
 mazhar olur.
Bu durumda yukarıdaki sözü, onu söyleyen insanın durumuna, 
 karakterine, haline göre değerlendirmek lazım. Fakat 
 genel manada “Ben değişmem, mahiyetim bu, Allah beni 
 böyle yaratmış” diyen insan kendine mazeret arıyor demektir 
 ve bu söz katiyen doğru değildir. Ama “herkes kendi 
 karakterinin gereğini ortaya koyar” şeklinde bir anlayışı 
 seslendiriyorsa, bu doğrudur. Şâh-ı Geylani de büyüktür, 
 Muhyiddin ibn-i Arabî de. Hasan Şazeli de büyüktür,. 
 İbn Beşiş de. Diğer aktab-ı kiram efendilerimizin hepsi 
 de çok büyüktür. Fakat herkesin mahiyeti bir yere kadar 
 o kimseye yer verir. O şahıs da kendi arş-ı kemâlâtına 
 kadar; kendi varış ipini göğüslediğinden daha ilerisinin 
 olmadığını zannederek, “dahası yok” diyebileceği noktaya 
 kadar yükselir ve öyle der. Ve artık sanır ki onun yükseldiği 
 noktadan daha ileri giden olmamıştır. 
 Dava-yı nübüvvetin varisleri belli ölçüde payelerini 
 bilirler; çünkü onlar pek çoğu itibariyle, mahviyete 
 kilitlendiklerinden dolayı “Benim üstümde daha çok mesafe 
 var.” derler. Onlar hakkında ikram-ı ilahî ve ihsan-ı 
 ilahî, Allah’ın nasip ettiği pek çok lütfu gizli tutması, 
 ikramları ketmetmesi şeklinde tecelli ettiğinden; şu 
 zamanda yaşayan bir arkadaşımızı Şah-ı Geylanî’nin yanına 
 koysalar, Efendimiz’in huzurunda aynı rahle-i tedriste 
 oturtsalar, yine o der ki “Benim önümde çok yol var; 
 ben yolun başındayım.” O hep mebdei (başlangıcı) görür. 
 Allah onu Münteha’ (neticede varılan son nokta) ya muttalî 
 kılmaz. Hatta bazen öyle bir ittila olsa bile o “Bu 
 galiba benim için bir imtihandır.” der. Mesleğimiz itibarıyla 
 böyle olması da gereklidir. Bu “hiçbir mazhariyetleri 
 yoktur.” demek değildir. Belki mazhariyetlerin aldatmayanı 
 vardır. Hele hususiyle günümüzde pek çok insanın öyle 
 rüyalarla, yakazalarla aldandığı bir dönemde bence en 
 büyük ihsan-ı ilahî odur: insanın kendini sürekli mebdede 
 görmesi. İnsanın kendini yolun başında, başlangıçta 
 görmesi onda sürekli gerilim hasıl eder; tırmanma azmini 
 çoşturur, şahlandırır. Aynı zamanda onu fahirden, kendini 
 beğenmeden, bir şey olma mülahazasından da uzak tutar. 
 Böylece o başka şeylere de talib olmaz. Allah onu müşîr 
 (general) yapar da fakat o hiç farkında değildir; kendini 
 nefer olarak görür. Önüne bazen ekstradan çerezler saçılan 
 bir nefer gibi görür. Halis olduğu zamanlar da “ben 
 bunları istemiyorum” der. İnsan her zaman ihlasa bağlı 
 olabilse bile bazen çok hâlisâne zamanlar yakalayabilir. 
 Öyle ki, insan, dünyada verilebilecek en büyük payelere 
 karşı dahi kapanır ve “O’nun rızası dışında hiçbir şey 
 istemiyorum, hiçbir şey” der. Cennetin kapılarını açsalar, 
 hurileri gösterseler de “istemiyorum” der. Bunu bizim 
 gibi mübtedîler bile bazen hissedebilir. Çünkü vicdan 
 bunları hissedebilecek mahiyette yaratılmıştır. Tamamını 
 her türlü dünyevî renk ve desenin dışında kavrama müntehîlere 
 mahsustur.
Ben halimden memnunum. Mübtedîlik hoşunuza gidiyorsa 
 siz de dilekçe verir orada kalırsınız. Dualarınız birer 
 dilekçe olsun, “Allahım mebde’de, müntehadakilere mahsus 
 halisane amele bizi muvaffak eyle; fakat, -bahtına düştük- 
 bizleri kalben hep mebde’de tut.”
</div>

Ben değişmem, Ben buyum