Günümüzde kimseye düşmanlık etmemek, insanları tahrik etmemek ve onları kışkırtarak üzerimize saldırtmamak ayrı bir önem arz etmektedir. Söz ve fiilleriyle başkalarını tahrik eden lider ve toplumlar, daha sonra sebep oldukları fitnelerle başa çıkamayabilir ve farkına varmadan büyük yıkımlara yol açabilirler. Yakın dönemdeki savaşların yol açtığı büyük trajedilere bütün dünya şahit oldu. Şayet gerekli tedbirler alınmaz ve akıllıca hareket edilmezse bunlara yenileri eklenebilir. Irkçılık mülahazalarını körükleyen Batılı güçlerin, bir cihan devleti olan Osmanlı’yı bile paramparça ettiklerini unutmamak gerekir.
Kaba güç ve baskıyla insanlara belli bir düşünceyi benimsetmek veya onları istenen bir çizgiye çekmek mümkün değildir. Aksine bu tür davranışlar, ortadan kaldırılmaya çalışılan düşünceleri daha da kemikleştirmekten başka bir işe yaramaz, çoğunlukla o düşüncenin daha da güç kazanmasını netice verir. Şayet kaba kuvvete başvurarak insanları hizaya getirmeye kalkarsanız onları kendi düşüncelerinize karşı tepkili hale getirir, o düşüncelerden nefret edilmesine sebebiyet verirsiniz. Farklı ideolojilere sahip insanların birbirlerine ve birbirlerinin düşüncelerine baskı ve zorbalıkla yaklaşmaları, hem aynı toplumun içinde hem de devletler arasında fitne ve çatışmalara zemin hazırlar.
Sulhun Zarureti
Küreselleşmeyle birlikte dünyanın âdeta bir köy hâline geldiği, teknolojinin baş döndürücü bir hızla geliştiği ve tahrip gücü son derece yüksek silahların üretildiği günümüzde, insanlığın güven ve huzur içinde yaşayabilmesi için ne yapıp edip küresel ölçekte bir sulh atmosferi oluşturmak gerekiyor. Aksi takdirde hiç kimsenin kendisini güvende hissedemeyeceği bir dünyaya uyanmak kaçınılmaz olacaktır. Günümüzde biyolojik silahlardan nükleer bombalara kadar öyle yıkıcı silahlar geliştiriliyor ki bunların kullanılması hâlinde bütün insanlığın geleceği tehlikeye girebilir. Laboratuvar ortamında üretilen bir virüs milyonlarca insanın ölümüne yol açabilir; atılan tek bir atom bombası koskoca bir şehri haritadan silebilir. Nitekim II. Dünya Savaşı’nın sonlarında bunun acı bir örneği yaşandı. Kim bilir, gelecekte bugün adını bile bilmediğimiz daha ne korkunç silahlar üretilecektir!?
Kin ve nefret dilinin hâkim olduğu, düşmanlık duygularının kabardığı, kutuplaşma ve ayrışmaların derinleştiği bir dünyada bu silahların bugün olmasa bile yarın kullanılmayacağını kimse garanti edemez. Böyle bir felaket ise insanlığa âdeta kıyameti yaşatır. İntikam hisleriyle gözü dönmüş insanlar, harap ettikleri ülkelere de kıydıkları canlara da acımazlar. Savaşların yol açtığı yıkımı, trajedileri ve ekonomik maliyetleri de umursamazlar. Onlar için önemli olan tek şey, düşmanlarını yok etmek ve galip gelmektir. Ne var ki tahrip gücü böylesine yüksek silahların kullanıldığı bir savaşın gerçek anlamda kazananı olmaz.
Öte yandan, insanların sürekli tahrik edildiği ve gerilimin giderek tırmandığı bir ortamda hisler öne çıkar, akıl ve mantık ise geri planda kalır. Böylesi zamanlarda tepkisel ve hissî davranışların nerelere varacağını kestirmek mümkün değildir. İnsanlar tahribe kilitlenir ve ortaya çıkan yıkımın önüne geçmek kolay olmaz. İşte böyle bir dönemde Mevlânâ gibi, “Ne olursan ol yine gel!” diyecek gönül insanlarına; Bediüzzaman gibi müspet hareketi[1] ve ikna metodunu[2] öne çıkaran rehberlere; sulh adacıkları ve barış köprüleri kurmaya kendini adamış fedakâr kimselere her zamankinden daha fazla ihtiyaç vardır.
İstikbal Tasavvurumuz
Herkesin kendine göre bir istikbal tasavvuru vardır. İnsanlıktan nasibini yeterince almamış zalimler, sadece kendi menfaatlerini düşünür; bu yüzden de düşman gördükleri kimseleri ezmeyi, sindirmeyi ve yok etmeyi hedeflerler. İşte böyle bir ortamda bizim de insanlığa dair bir istikbal mefkûremiz olmalı; sevginin, adaletin, huzurun ve barışın hâkim olduğu bir dünya kurmak için gayret göstermeliyiz. Hedefimiz sadece başkalarıyla iyi geçinmek olmamalı; onlara da birlikte yaşamanın yollarını göstermeli hatta herkesin birbiriyle huzur içinde yaşayabileceği ortak bir atmosfer oluşturmaya çalışmalıyız. Bunun için de insana yatırım yapmalı, insanlığa bir kere daha insanî değerleri, insan olmanın anlamını ve taşıdığı sorumlulukları hatırlatmalıyız.
Elbette bu, kolay bir iş değildir. Bir Batılı düşünürün de ifade ettiği gibi, en geç karşılık veren yatırım, insana yapılan yatırımdır. Sebeplerine riayet edildiğinde ekonomik kalkınma veya yeni teknolojiler geliştirme gibi hedeflere belki beş-on yıl içinde ulaşılabilir. Fakat insanın yetiştirilmesi ve toplumun iyileştirilmesi söz konusu olduğunda çok daha uzun bir zamana ihtiyaç vardır. İletişim ve ulaşım imkânlarının gelişmesi bu süreyi kısaltabilir fakat yine de en az bir iki neslin geçmesi gerekecektir. Bu sebeple sabırlı olmalı, acelecilikten kaçınmalı ve kararlılıkla yolumuza devam etmeliyiz.
Dünyada yaşanan bunca hercümerci gören, sürekli ürpertici manzaralarla karşılaşan biri zaman zaman ümidini yitirebilir. Fakat mevcut şartların ağırlığına bakarak asla ümitsizliğe kapılmamalıyız. Zira ümitsizlik, Hz. Üstad’ın ifadesiyle, “mâni-i her kemâldir.”[3] Bu sebeple Allah’a dayanmalı, azmimize sımsıkı sarılmalı ve gaye-i hayalimiz istikametinde yürümeye devam etmeliyiz. Nedir bizim gaye-i hayalimiz? Dünyada bir kere daha sulh ve emniyetin hâkim olması, yeryüzünün imar edilmesi ve altüst olmuş insanlık düşüncesinin yeniden bir âbide gibi ayağa kaldırılmasıdır. Allah’ın bu hedeflerin ne kadarını gerçekleştirmeyi bize nasip edeceğini bilemeyiz; bu husus, O’na aittir. Bize düşen ise sebeplere sarılmak ve vazifemizi hakkıyla yerine getirmeye çalışmaktır.
Büyük Hedefler, Küçük Adımlar
Mevcut imkânlarımızla ideallerimiz arasındaki mesafe gözümüze çok büyük görünebilir. Fakat unutmamak gerekir ki bütün büyük oluşumlar küçük adımlarla başlamış, zamanla büyüyüp gelişmiştir. İslam davası ilk ortaya çıktığında bir adam, bir çocuk ve bir kadınla temsil ediliyordu fakat kısa bir süre sonra dünyanın kaderini değiştiren büyük bir harekete dönüştü. Bediüzzaman’ın küçük bir köyde birkaç kişiyle başlattığı iman ve Kur’ân hizmeti zamanla Türkiye’nin dört bir yanına yayıldı ve milyonlarca insanın hayatına dokundu. Bediüzzaman, pek çok kıymetli âlimin önemli ilmî ve fikrî hizmetlerde bulunduğu bir dönemde, kendine mahsus bir yol takip etti. Büyük imkânlara ve geniş teşkilatlara dayanmadan, sınırlı şartlar altında başladığı iman hizmetini sabır ve sebatla sürdürdü. Ağını sabırla ören bir örümcek veya yuvasını ilmek ilmek yapan bir kuş misali, karşılaştığı bütün engellere rağmen yılmadan doğru bildiği yolda yürümeye devam etti. Neticede fikirleri ve hizmetleri milyonlarca insanın gönlünde makes buldu.
Büyük hareketlerin arkasında her zaman geniş imkânlar, seçkin şahsiyetler veya kalabalık kadrolar bulunmamıştır. Allah’ın büyüklüğünün en dikkat çekici tecellilerinden biri, en büyük işleri, çoğu zaman küçük ve sıradan görünen insanlara gördürmesidir. Biz bir yandan kendi acz ve fakrımıza, diğer yandan ortaya çıkan neticelere bakar; bunların küçücük gayretlerimizle açıklanamayacağını anlar ve elde edilen neticeleri bize lütfeden Allah’a hamd ü senada bulunuruz.
Ne var ki bu, plansız hareket edeceğimiz ve sebeplere riayet etmeyeceğimiz anlamına gelmez. Bilakis gaye-i hayallerimizi gerçekleştirebilmek için kafa kafaya verecek, beynimizi zonklatırcasına düşünecek, geleceğe matuf plan ve projeler geliştireceğiz. Sebeplere riayette en küçük bir ihmale yer vermeyecek, her birimiz bir fikir işçisi ve strateji mimarı olmaya çalışacağız. Dünyanın renk ve desenini değiştirmeye, kin ve nefretin hâkim olduğu atmosferi sevgi ve muhabbet iklimine dönüştürmeye azim ve kararlılıkla gayret edeceğiz. Gözlerimizi daima yüksek hedeflere dikecek, himmetimizi âli tutacağız. Fakat bütün bu gayretleri, Cenab-ı Hakk’ın rahmet kapısını çalmaya vesile olacak birer sebep olarak görecek ve neticeyi yalnız O’ndan bekleyeceğiz.
Evet, bize düşen, imkânlarımız ölçüsünde insanlığı evrensel değerlere çağırmaya devam etmek; insanların birbirini sevmesi, cihan çapında sulh ve emniyetin hâkim olması, uzlaşı kültürünün yaygınlaşması için gayret göstermektir. Her fırsatta bu dünyanın hepimize yeteceğini hatırlatmalı, kavgasız ve barış içinde yaşamanın yollarını göstermeliyiz. Savunduğumuz değerlerin gücüne olan inancımızla bu çağrının er veya geç selim vicdanlarda makes bulacağına, makul insanlardan karşılık göreceğine inanıyoruz. İnsanlık bugün olmasa bile yarın bu değerlere yönelecektir.
Kim bilir, sebep olduğu vahşet ve krizler insanlığı öyle büyük bunalımlara sürükleyecek ki sonunda insanlık, yürüdüğü yolun çıkmaz olduğunu anlayacak ve yeni arayışlara yönelecektir. Çare diye başvurduğu yollarda defalarca hayal kırıklığı yaşayan insanlar, büyük bir hüsran ve çaresizlik içinde kendilerine uzanacak bir ümit eli arayacaklardır. İşte o zaman gönülleri fetheden mesajlarınız ve örnek hayatınızla onlara ümit olabilirseniz size yöneleceklerdir. Gerçek huzurun; vurarak, öldürerek ve yok ederek değil, topyekûn insanlığı şefkatle kucaklayarak elde edileceğini anlayacaklardır. İşte o zaman sizin yumuşak ve müspet tavrınız, başkalarının sert ve yıkıcı davranışlarının yanında bütün parlaklığıyla ortaya çıkacaktır. Önemli olan, o gün gelmeden, insanlığa istikbal vaat edecek böyle bir şehrahı bugünden inşa etmeye çalışmaktır.
[1] Bkz.: Bediüzzaman, Tarihçe-i Hayat s. 452 (Emirdağ Hayatı).
[2] Bkz.: Bediüzzaman, Tarihçe-i Hayat s. 54 (İlk Hayatı).
[3] Bediüzzaman, Tarihçe-i Hayat s. 54 (İlk Hayatı).