Evet, bu umumî curcunada, her an yüzünü ekşitip dişlerini gıcırdatan ve karşısındakinin gırtlağına sarılmak için bahaneler arayan gözü dönmüş “mülhid ruh” zaten bugüne kadar zararlı ve tahripkâr olmuştu. Buna karşılık, müdafaasını mâkul bir sisteme bağlayamamış ve kine “kin”le, öfkeye “öfke”yle mukabele eden safderûn toy ruhlar da muvazeneyi koruyamamış; yanlış hareketlere girerek hasımlarının eline koz vermişlerdi. Ve işte böyle, bir tarafta bütün millî değerlerini ret, mazi ve mefâhirini inkâr eden ve yabancılaşa yabancılaşa tamamen mâhiyet değiştirmiş; hürmetsiz, sevgisiz, tarihsiz, inançsız ve iştahlarının esiri sefil varlıklar; beri tarafta da bu hilkat garibelerine karşı, bir ölçüde öfkeyle, tecavüzle, mukabele eden, mücadele ruh ve düşüncesini henüz kavrayamamış heyecanlı delikanlılar… Millet, yıllar yılı, bu zıt akımlardan meydana gelen dalgalarla pençeleşti; girdapları göğüsledi, tekrar tekrar hırpalandı ve defalarca ümitsizliğe terk edildi…