Kışın ölen, kemikler gibi sayısız ağacı baharda dirilten, yeşillendiren, hatta her bir ağaçta yaprak, çiçek ve meyve olarak haşrin üç farklı misalini gösteren Zât’ın kudretine inkârla, haşri akıldan uzak görmekle meydan okunmaz.

Sonra bir delile daha işaret eder, der ki: Size ağaç gibi yoğun, ağır, karanlık bir maddeden ateş gibi hoş, hafif, nuranî bir maddeyi çıkaran bir Zât’ın odun misali kemiklere ateş gibi bir hayat ve nur gibi bir şuur vermesini nasıl akıldan uzak görüyorsunuz?

Sonra bir delili daha açıklar, der ki: Bedeviler için kibrit yerine ateş çıkaran meşhur ağacın iki dalı yeşilken birbirine sürüldüğü vakit ateşi yaratan, rutubetiyle yeşillik ve sıcaklığıyla kuruluk gibi iki zıt tabiatı aynı ağaçta birleştiren, böylece her bir şeyin ve toprak, hava, su, ateş gibi tabiattaki aslî unsurların kendi emrine baktığını, kudretiyle hareket ettiğini, hiçbir şeyin başıboş olmadığını gösteren bir Zât’ın, topraktan yapılan ve sonra toprağa dönen insanı topraktan yeniden çıkarması akıldan uzak görülemez. O’na isyan ile meydan okunmaz.

Sonra Hazreti Musa’nın (aleyhisselam) meşhur ağacını hatırlatarak, Resûl-u Ekrem’in (aleyhissalâtü vesselam) haşir davasının Musa Aleyhisselam’ın da davası olduğunu bildirir. Peygamberlerin bu husustaki ittifakına örtük bir şekilde işaret edip şu kelimenin vecizliğine bir incelik, bir güzellik daha katar.

Dördüncü Işık: Kur’an’ın vecizliği o derece kapsayıcı ve harikadır ki, dikkat edilse şu görünür: Bazen bir denizi bir ibrikte gösteriyor gibi pek geniş, çok uzun ve küllî düsturları, umumi kanunları, basit ve avamca anlayışlara merhamet mahiyetinde basit bir kısmıyla, belli bir hadiseyle anlatır. Bunun binlerce misalinden yalnız ikisine işaret edeceğiz.

Birinci Misal: Yirminci Söz’ün Birinci Makam’ında etraflıca izah edilen üç ayettir. Hazreti Âdem’e Cenâb-ı Hakk’ın isimlerinin öğretilmesi hadisesiyle, onun şahsında insanoğluna bütün ilimlerin ilham olunduğunu, öğretildiğini ifade eder.¹³⁵ Hazreti Âdem’e meleklerin secde etmesi, şeytanın ise etmemesi hadisesiyle, balıklardan meleklere kadar pek çok varlığın insana itaat ettiğini, yılandan şeytana kadar zararlı mahlûkların ise ona boyun eğmeyip düşmanlık beslediğini bildirir.¹³⁶ Hem Musa