alması.. bitki ve hayvan ordularında bulunan dört yüz bin farklı cinsin ayrı ayrı teçhizatının kusursuz bir düzenle verilmesi Senin rubûbiyetinin ihtişamına ve kudretinin her şeye yettiğine delildir. Aynı şekilde, sayısız canlının ayrı ayrı rızıklarının tam vaktinde, kuru ve basit topraktan şefkatlice, cömertçe ihsan edilmesi ve onca varlığın tam bir boyun eğişle Rabbanî emirlere itaatleri Senin rahmetinin ve hâkimiyetinin her şeyi kuşattığını gösterir.

Hem yeryüzünde sürekli değişen varlık kafilelerinin sevk ve idareleri, ölüm-hayat döngüsü, hayvan ve bitkilerin çekip çevrilmeleri de ancak her şeyle münasebetli bir ilimle ve her şeye hükmeden sonsuz bir hikmetle gerçekleşebilir. Bu, Senin ilminin ve hikmetinin kuşatıcılığına delildir.

Hem kısa bir hayatta sayısız vazife gören, mahiyetine sonsuza kadar yaşayacakmış gibi kabiliyetler ve manevî donanım yerleştirilen ve yeryüzündeki varlıklardan dilediği gibi faydalanan insan için bir talim yeri olan şu dünyaya, şu geçici yeryüzü kışlasına ve sergisine bu kadar kıymet verilmesi, hadsiz masraf yapılması, onda görülen sonsuz rubûbiyet tecellileri, Cenâb-ı Hakk’ın insana sınırsız hitabı ve bu bitmez ilahî ihsanlar elbette ve her halükârda, şu kısacık, hüzünlü ömre, şu karışık, kederli hayata, belâlı ve fâni dünyaya sığmaz. Bütün bunlar ancak başka ve ebedî bir ömür, bâki bir saadet yurdu için olabilir. Bu yönüyle bekâ âleminde bulunan, ahirete ait ihsanlara işaret, belki şehadet ederler.

Ey her şeyin Hâlık’ı!

Yeryüzündeki bütün varlıklar Senin mülkünde, dünyanda, Senin iktidarın ve kuvvetinle, Senin kudretin ve iradenle, ilmin ve hikmetinle idare edilir ve emirlerine itaat eder. Yeryüzünde faaliyeti görülen rubûbiyet öyle kuşatıcı ve engindir, onun idaresi, her şeyi çekip çevirmesi ve terbiyesi öyle mükemmel ve hassastır, her taraftaki icraatı öyle birlik, beraberlik ve benzerlik içindedir ki, ayrışma kabul etmeyen yekpare bir bütün ve bölünmesi imkânsız bir küllî hükmünde bir idare, bir rubûbiyet olduğunu gösterir. Hem yeryüzü bütün sakinleriyle beraber, sözle ifade etmekten daha açık bir şekilde, sayısız dille Hâlık’ını takdis ve tesbih eder. Her varlık, kendisine verilen sonsuz nimetlerin hal diliyle Yüce Rezzak’a hamd eder ve medh ü senâda bulunur.