Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">
Soru: Kur’ân-ı Kerim’de melekler pek çok yönleriyle nazara 
veriliyor. Meleklerin hâl ve vasıflarının anlatılmasında hangi maslahat ve 
hikmetler söz konusu olabilir? 
Cevap: Meleklerin özellik ve hususiyetlerinin 
anlatıldığı âyet-i kerimelere dikkat edildiğinde, bu nuranî varlıkların; 
Allah’ın bütün emirlerini kusursuz bir şekilde yerine getirdikleri, O’na karşı 
tasavvur edemeyeceğimiz ölçüde havf u haşyetle dopdolu oldukları, devamlı 
surette O’nu tenzih, tesbih ve takdis ettikleri, ibadet ü taate bıkkınlık 
göstermeyip ubudiyetlerini tevazu, mahviyet ve saygıyla eda ettikleri gibi 
özelliklerin öne çıktığını görürüz. Mesela onların bu vasıflarının anlatıldığı 
bir yerde; 
 لاَ 
يَعْصُونَ اللهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ – 
Onlar asla Allah’a isyan etmez ve kendilerine verilen bütün emirleri tam 
olarak yerine getirirler.” (Tahrim, 66/6) buyurulurken, başka bir âyet-i 
kerimede bu temiz, günahsız ve masum varlıkların Allah karşısındaki tavırları; 
 فَالَّذِينَ 
عِنْدَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَهُمْ لاَ يَسْأَمُونَ 
– Rabbinin nezdinde olan melekler, gece gündüz O’nu 
tenzih, tesbih ederler ve asla bıkkınlık göstermezler.” (Fussilet, 41/38) 
ifadeleriyle anlatılır. Nahl Sûresi’nde ise; “ 
 يَخَافُونَ 
رَبَّهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ – 
Üstlerindeki Rabbilerinden korkarlar ve emredildikleri şeyi harfiyen yerine 
getirirler.” âyet-i kerimesiyle onların Cenâb-ı Hakk’a karşı tahayyül ve 
tasavvurumuzu aşkın şekildeki haşyetle dopdolu hâlleri nazara verilir. 
 
Melekler bir taraftan ibadet ü taate karşı işte bu şekilde engin ve derin bir 
zevk duyarken diğer taraftan münkerata karşı da ciddi bir tiksinti içindedirler. 
Kamil imanın anlatıldığı şu hadis-i şerifi bir mânâda onların tabiatlarının bir 
şerhi olarak da okuyabiliriz. Söz konusu hadis-i şerifte İnsanlığın İftihar 
Tablosu (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurur: 
 ثَلاثٌ 
مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ بِهِنَّ حَلاَوَةَ الإِيمَانِ : أَنْ يَكُونَ اللَّهُ 
وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِواهُمَا، وأَنْ يُحِبَّ المَرْءَ لا 
يُحِبُّهُ إِلاَّ للَّهِ، وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ في الكُفْرِ بَعْدَ أَنْ 
أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ، كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ في النَّارِ 
– Üç şey vardır ki, onu yaşayan imanın tadını tatmış 
demektir: Allah ve Resûlü’nü, her şeyden ve herkesten daha fazla sevmek.. 
sevdiğini sadece ve sadece Allah rızası için sevmek.. Allah Teâlâ hazretleri 
kendisini küfür bataklığından kurtardıktan sonra küfre tekrar dönmeyi, ateşe 
atılmanın ürperticiliğinden daha ürpertici ve tehlikeli görmek.” (Buhârî, 
Îmân 9; Müslim, İman 67) Demek ki insan; küfür, dalâlet ve sapıklıktan 
kurtulduktan sonra yeniden o çirkef ve karanlık atmosfere dönmeyi Cehennem’e 
dönme gibi kerih görmedikçe imanın tadını hakiki mânâda tatmış olmaz. İşte 
burada sıradan bir inanmanın ötesinde, iz’an dediğimiz aksine ihtimal vermeyecek 
şekilde imanı içine sindirme, onu içselleştirme; küfür, dalâlet, isyan ve günaha 
karşı da tiksinti içinde olma ve bu hâli tabiatının gerçek rengi hâline getirme 
gibi farklı bir derinlik söz konusudur. Hadis-i şerif, böyle iz’an sahibi bir 
kimsenin ezvak-ı ruhaniye ve ezvak-ı kalbiyeyi bütün derinliğiyle duyabileceğine 
işaret ediyor ki, işte melekler yaratılışları itibarıyla bu enginlik ve 
keyfiyette olan varlıklardır. 
 
Meleklerin özellik ve hususiyetlerine bu şekilde işaret nev’inden kısa bir 
temasta bulunduktan sonra sorunuzdaki esas unsur olan hikmet ve maslahat 
mevzuuna geçebiliriz. 
İnsanın Melekût Yönü 
Bilindiği üzere insanın bir mülk bir de melekût yanı vardır. Yani onun fiziğe 
ait bir yanı olduğu gibi fizik ötesine açık bir mahiyeti de vardır. Evet onun, 
bir taraftan behîmî hisler, şehvetler, gazaplar, kinler, nefretlerden ibaret 
hayvanî bir yanı, diğer taraftan da iz’an, irfan, mârifet, muhabbet, kulluk ve 
tevazu gibi melekî bir cenahı söz konusudur. İşte insanın, potansiyel 
insanlıktan hakikî insan olma ufkuna yükselmesi, mahiyetinde bulunan bu meleklik 
yönünü inkişaf ettirmesiyle mümkün olacaktır. Yoksa cismaniyetine bağlı kaldığı, 
hayvaniyetinin güdümünde yaşadığı; yani yiyip içip yan gelip kulağı üzerine 
yattığı sürece o, mülk âleminin dar çerçevesi içinde sıkışır kalır; kalır da 
ahsen-i takvîm sırrına mazhar bir varlıkken hayvanlardan da aşağı bir duruma 
düşer. Fakat o, hayvaniyetten çıkıp cismaniyeti bırakırsa yani nefsanî, hayvanî 
ve cismanî kâzurattan temizlenerek Cenâb-ı Hakk’ın esmâ-i ilâhiye, evsaf-ı 
sübhaniye ve şuun-u rabbaniyesinin nurlarıyla tenevvür ederse farklı bir 
mahiyete erer, farklı bir mahiyet kazanır. 
İşte âyet-i kerime ve hadis-i şeriflerde meleklerin bu ölçüde zikredilip 
nazara verilmesinin hikmetlerinden biri, insanda potansiyel hâlde bulunan bu 
melekiyet yanını harekete geçirmek, tetiklemek, neşv ü nema bulmasını sağlamak 
ve böylece onu melekleşme ufkuna ulaştırmaktır. Evet meleklerin hâli, nazara 
verilmek suretiyle melekleşmeye bir teşvik ve çağrı yapılmakta, mahiyetimizde 
meknî bulunan melekûta ait hususiyetleri inkişaf ettirmemiz istenmektedir. 
Melekler ve Sonsuzluk Duygusu 
Biraz önce de ifade edildiği üzere insan beden ve cismaniyetin dar 
çerçevesinde kalır, âlem-i melekûta açılmazsa, tıpkı çuval içinde kalıp neşv ü 
nema vetiresine girmeyen ve böylece yalnız başına yok olup giden bir tohum gibi 
olur. Böyle bir tohumda çoğalma, artma ve bereketlenme söz konusu olamayacağı 
gibi, mevcut hâliyle kaldığı müddetçe onun için çürüme ve yok olma mukadder 
demektir. Fakat o tohum ne zaman ki toprağın altına girer ve neşv ü nema 
sürecine dahil olursa, sümbüle, derken oradan başağa yürür, başak başakları 
netice verir ve Allah’ın izniyle, bir tek tohum ambarlar dolusu buğdaya dönüşür. 
Aynen bunun gibi insan, maddiyatın dar mahpesinde kurtlanıp çürümek için değil 
sonsuzluğa yürümek için var edilmiştir. Bu sebeple onun mutlaka mahiyetinde 
mündemiç bulunan ebedilîği duyup hissetmesi, ölümsüzlüğe uyanması, uyanıp kalb 
ve ruhunu sonsuzluğa yönlendirmesi gerekir. İşte insanın bütün bunları kendi 
içinde duyup hissedebilmesi, hissedip gerçekleştirebilmesi için meleklerin 
Allah’la olan daimî münasebetleri, aktif, canlı ve kesintisiz kulluk hâlleri 
nazara verilmiştir. Çünkü Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) bize, Miraç 
yolculuğu esnasında her geçtiği yerde oraya ait melekler topluluğunu kullukla 
bütünleşmiş bir vaziyette müşâhede ettiğini ve kimisi rükûda, kimisi secdede ve 
kimisi kıyamda olan bu meleklerin yaratıldıkları günden beri hep aynı ibadet 
şekliyle Rabbilerine arz-ı ubûdiyette bulunduklarını bildirmektedir. İşte 
onların bu kesintisiz kullukları, Allah’la olan bu daimî münasebetleri bizim 
için canlı ve hayattar ebedî bir varoluşa çağrı gibidir. 
Melek Enginliği ve Öteler 
Melek enginliği ve derinliği içinde ahiret âlemini duyup hissetme mevzuuna 
geçmeden önce ötelerle alâkalı bir mülâhazamı ifade etmek istiyorum. Şöyle ki, 
ahiret âleminde cismaniyetimizin ne keyfiyette olacağını tam olarak bilemiyoruz. 
Bu mevzuda kelamcıların ve usûlüddin ulemasının mütalâaları başımızın tacıdır. 
Onlar, Kur’ân ve Sünnet’te ortaya konan meselelere imanın gereği olarak, 
nassları o günkü anlayışları içinde yorumlamış ve o istikamette deliller 
serdetmişlerdir. Onların mütalâalarına bir şey diyemeyiz. Ancak ahirette sahip 
olacağımız vücudun mahiyeti hakkında kesin bir şey söylemek oldukça zordur. 
Allah (celle celâluhu) bizi bu âlemde atomlar, elektronlar, nötronlardan veya 
bunların ötesinde eterden/esirden yarattıysa, ahirette de bizi eterin/esirin 
ötesinde ve bunlara esas teşkil edecek olan daha farklı bir unsurdan, –ona da 
madde diyeceksek– daha farklı bir maddeden yaratabilir. Bu açıdan “Ahirette de 
muhakkak bugünkü bildiğimiz mânâda etimiz, kemiğimiz olacak, orada da oksijen 
soluklayacak ve karbondioksit ifraz edeceğiz, şöyle yiyip içeceğiz…” gibi 
şeylerle meseleye sınır koyabilmemiz mümkün değildir. Çünkü oradaki hususiyetler 
bu dünyaya hiç benzemiyor, orada her şey çok farklı bir şekilde cereyan edecek. 
Mesela Cennet’te ıtrahat ve –ihtimal zevk için uyuma olsa bile– yorgunluğa bağlı 
uyuklama ihtiyacı olmayacak. Bu sebeple bizim âhiret âlemiyle alâkalı âyet ve 
hadislerdeki ifadeleri ıtlaka bağlayıp ötelerin mahiyet ve keyfiyeti hakkında 
kesin ve net beyanda bulunmaktan kaçınmamız gerektiği kanaatindeyim. İşte 
“tasavvurumuzu aşkın” o ahiret âlemini bütün buud ve derinlikleriyle duyup 
hissetme, zevk alıp yaşama keyfiyetimiz bu dünyada melekût yönümüzü inkişaf 
ettirmemiz ölçüsünde olacaktır. Melekler ise tabiatları icabı bu dünya şartları 
içinde de bu enginlik ve derinlikte olan varlıklardır. Çünkü o nuranî 
varlıkların akisleri, kendileri gibi hakikidir. Aynaya aksettiği zaman, 
hakikatiyle akseder. Bu sebepledir ki Bediüzzaman Hazretleri’nin ifadeleri 
içinde, “Meselâ, Hazret-i Cebrail Aleyhisselâm, Dıhye suretinde huzur-u 
nebevîde bulunduğu bir anda, huzur-u ilâhîde, haşmetli kanatlarıyla Arş-ı 
Âzam’ın önünde secdeye gider, hem o anda hesapsız yerlerde bulunur, evâmir-i 
İlâhiyeyi tebliğ ederdi. Bir iş bir işe mâni olmazdı”. Bu açıdan nurdan 
yaratılan meleklerin hayatları boyunca mazhar oldukları hususiyetlere bizler 
melekût yönümüzü inkişaf ettirdiğimiz seviyede ahiret âleminde mazhar olacağız. 
Bir mânâda Cennet’teki mahiyetimiz melekler gibi olacak. Bunun tezahürü olarak 
da Cennet’te aynı anda çok farklı nimetlerden faydalanma imkânı bulacağız. 
Mesela, bir taraftan Cuma yamaçlarında Cenab-ı Hakk’ın cemal-i bâ-kemalini 
müşâhede ederken, aynı anda Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) yanında 
O’na takdim edilen maide-i semaviyeden istifade edecek ve O’nun huzurunda 
olmanın verdiği insibağı yaşayacağız. Belki de, binlerce yıllık mesafelerin 
Miraç’ta Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) için dürülüp tayyedilmesi gibi, 
Cennet’te de binlerce nimeti aynı anda duyup hissedeceğiz. İşte bütün bunlar 
melekliğe ait hususiyetlerdir. 
Hâlbuki bizim şu dünyada cismaniyetimiz itibarıyla paylaştığımız bir 
atmosfer, yaşadığımız bir ortam vardır ki, hareket alanımız oldukça sınırlıdır. 
Mesela elimizi uzattığımız zaman ancak yanımızdaki insana temas edebiliriz. Çayı 
elimize alıp içmemiz, yemeğimizi yememiz, oturmamız, kalkmamız hep dar daireli, 
dar alanlı ve dar çerçeveli hareketlerdir. Fakat Cennet’te, tıpkı dünyada bazı 
ebdâllara müyesser olduğu gibi bir anda bin farklı yerde bulunabiliriz. Mesela, 
aynı anda rahmaniyet, rahimiyet, rezzakiyet ufkundan Cenâb-ı Hakk’ı müşâhede 
edebiliriz. Nuranî ve melekî yapımızla arzu ettiğimiz her yerde O’nu 
duyabiliriz. İşte bu sırdan dolayıdır ki, Cennet’in bir saatlik hayatı dünyanın 
binlerce sene mes’udane hayatına tereccüh ediyor. Çünkü orada binlerce seneyi 
dürüp bir kitap gibi aynı anda duyabilme imkânını elde ediyoruz. Görmemiz de 
dünyadaki gibi, üç buudlu, dört buudlu veya beş buudlu değil, belki yüz buudlu 
olacak ve biz bir şeyi aynı anda yüz buuduyla görüp hissedebileceğiz. İşte 
Kur’ân-ı Kerim’de meleklerin ahval ve evsafının anlatılmasıyla, bu dünyada 
melekleşme yolunda yürüyenlerin ahiret âleminde o ufku paylaşacağına işaret 
ediliyor ve âdeta onların akıbet-i mukaddere veya akıbet-i muhakkakasına iş’arda 
bulunuluyor. 
Rehber-i Ekmel Efendimiz ve Melekleşme Ufku 
 
Esasında Nebiler Serveri’nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) lâlugüher sözleri 
ve pür-nur hayatı insan tabiatının melekleşme hâlini en çarpıcı ve canlı 
misallerle ortaya koymaktadır. Mesela O (sallallâhu aleyhi ve sellem) bir 
hadis-i şeriflerinde; “Allah her nebiye bir arzu, istek ve şehvet vermiştir. 
Bana gelince, benim şehvetim, gece namaz kılmaktır.” (Taberânî, 
el-Mu’cemü’l-kebîr, 12/84) buyurmaktadır. Demek ki, bizim yeme, içme ve daha 
başka cismanî şeylere karşı duyduğunuz arzu, iştiha ve şehevanî duygular nasıl 
tabiatımızın bir parçası ise, Peygamber Efendimiz’in (aleyhi ekmelüttehâyâ 
vetteslimât) ibadet ü taata olan düşkünlüğü de O’nun tabiatının bir gereğiydi. 
Evet itaat ve kulluk O’nun tabiatı haline gelmişti. Çünkü O (sallallâhu aleyhi 
ve sellem) baş döndüren ibâdet, ubûdiyet ve ubûdetiyle melekûtî yanını 
derinleştirip enginleştirmişti. Fıtratında mündemiç bulunan nüve ve çekirdekleri 
inkişaf ettirmişti. Hazreti Bûsîrî’nin ifadesiyle Hazreti Muhammed Mustafa 
(aleyhi elfü elfi salâtin ve selâm) bir beşer olarak bizim aramızda bulunuyordu, 
ancak O herhangi bir beşer gibi değildi. Evet O, kendini aşmıştı; ayakları mülk 
âlemindeydi ama melekût âleminin üveykiydi. 
İşte Nebiler Serveri’nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) asliyet planında 
yaşadığı bu melekleşme ufku zilliyet planında bizim için de söz konusudur. 
Elverir ki Kur’ân-ı Kerim ve Sünnet-i Sahiha’da meleklere has zikredilen ahval 
ve evsafı biz de örnek alıp onları hayatımıza tatbik edelim ve o yolda sa’y u 
gayrette bulunalım. 
</div>

Melekler ve Melekleşme Ufku