Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">
Soru: Resûl-i Ekrem Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve 
sellem) bir hadis-i şeriflerinde, meâlen, “sizden biri kardeşini seviyorsa, ona 
sevdiğini söylesin” buyuruyor. Bir mü’minin, muhabbet duyduğu bir arkadaşına 
sevgisini bildirmesinin yolları ve esasları nelerdir? 
Cevap: Hadis kaynaklarına bakıldığında bu hadis-i 
şerifin, arka planını çok bilemediğimiz bir hâdise münasebetiyle şerefsüdûr 
olduğu görülür. Şöyle ki, Fahr-i Kainat Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) 
bir şahısla beraberken yanlarından başka bir zat geçer. Allah Resûlü’nün yanında 
bulunan sahabî, Habib-i Ekrem Efendimiz’e, “Ey Allah’ın Resûlü ben şu genci 
seviyorum” der. Bunun üzerine Aleyhisselâtü Vesselâm Efendimiz, “Peki bunu 
kendisine haber verdin mi?” diye sorar. Hayır cevabını alınca, o sahabîye, 
arkadaşına gidip ona olan sevgisini bildirmesini tavsiye buyurur. (Ebû Dâvud, 
Edep 122) 
Yukarıda ifade ettiğimiz gibi her ne kadar bu hâdisenin arka planı hakkında 
kesin ve net bir malumatımız bulunmasa da, bir ihtimal olarak, o iki şahsın 
kendi arasındaki hususi bir durum münasebetiyle böyle bir tavsiyenin yapıldığını 
söyleyebiliriz. Çünkü fetanet-i uzma sahibi Peygamber Efendimiz (sallallâhu 
aleyhi ve sellem) eşya ve hadiselere mahrutî bir nazarla baktığından ashab 
efendilerimizin birbiriyle münasebetlerini çok iyi okuyor, çok iyi biliyordu. 
Evet o, arkasında saf bağlayan insanların umumî ahvaline vâkıftı. Mesela onların 
bir saf teşkil ederken topukları, diz kapakları, omuzları birbirine değecek 
ölçüde, âdeta bir bünyan-ı marsus gibi, rasin ve mazbut bir halde bulunup 
bulunmadıklarına; gelip geçerken birbirlerine karşı bakış keyfiyetine, yürekten 
bir selamla veya göz ucuyla bir nigah-ı âşinâ kılarak “merhaba” deyiş hâllerine 
varıncaya kadar aralarındaki münasebeti her zaman öyle doğru okuyor, haklarında 
vereceği hükümleri öyle yerli yerinde ortaya koyuyor, öyle isabet buyuruyorlardı 
ki, daha ötesi olamaz. Evet, bu şekilde muhatablarını tanıma, bilme ve onlar 
hakkında tastamam isabet kaydetme ancak fetanet-i uzma sahibi İki Cihan 
Serveri’ne has bir keyfiyettir. 
Diğer yandan, gökler ötesi âlemlerle sürekli münasebet içinde olan Allah 
Resûlü’nün (aleyhissalâtü vesselâm), vahy-i ilahi vesilesiyle insanların 
durumundan haberdar olma gibi aşkın bir yanı sözkonusudur. Bu sebeple 
diyebiliriz ki, Resûl-i Ekrem Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) ister 
vahiyle kendisine bildirilmesi neticesinde, isterse aşkın fetanet ve üstün 
sezisiyle o iki insan arasında bir problem olduğunu sezmiş ve bu sebeple 
onlardan birinin “ben falanı seviyorum” demesi karşılığında hiç vakit fevt 
etmeden hemen “git ona sevdiğini söyle” diye buyurmuş olabilir. Ancak hâdisenin 
arka planında bahsettiğimiz tarzda bir ihtimal sözkonusu olsa bile meseleyi 
umumi olarak ele almada da herhangi bir mahzur olmasa gerek. Yani sebebin 
hususiliği, hükmün umumiliğine engel teşkil etmemektedir. Bundan dolayı 
diyebiliriz ki, mezkur hâdise münasebetiyle vârid olan bu hadis-i şerif, umumî 
mânâda herkese hitap etmekte ve kardeşine sevgi duyan bir mü’minin, bu sevgisini 
o kişiye söylemesini veya bir yolunu bulup bunu ona ihsas etmesini umumî mânâda 
tavsiye buyurmaktadır. Zaten inananlar arasındaki kardeşlik ve tesanüdün tesisi 
açısından meseleye bakıldığında, Peygamber Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve 
sellem) ifade buyurduğu bu hususun, mü’minlerin birbiriyle kaynaşmaları, 
birbirine sıcak bir nazarla bakıp güven duymaları, gönüllerin birbirine ısınması 
ve su-i zanna gidecek yolların tâ baştan kapanması adına ne kadar önem arzettiği 
anlaşılacaktır. 
“Halid, Allah şahid seni çok seviyorum” 
Asr-ı Saadet’e bakıldığında, Fahr-i Kainat Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve 
sellem) bu ışıktan düsturunun sahabe-i kiram efendilerimizin hayatlarında çok 
önemli bir yer teşkil ettiğini ve bu lâl u güher söz istikametinde nice 
hâdisenin vukû bulduğunu görebiliriz. Mesela Hazreti Ömer (radiyallahu anh), 
Yermük savaşında Hazreti Halid’i azledip huzuruna çağırdığında şu ifadeyle 
sözüne başlayamıştı: “ Ey Halid! Allah şahid seni çok seviyorum.” Hazreti 
Ömer’in diğer insanların yanında, bir topluluk içinde Seyyidinâ Hazreti Halid’e 
bu şekilde bir hitapla sözüne başlaması, daha sonra söyleyeceklerinin hüsn-ü 
kabul görmesi adına çok önemli bir referans olacaktır. Ayrıca azledilişi 
dolayısıyla Hazreti Halid’in içinde oluşabilecek muhtemel ukdeleri de tâ baştan 
silip süpürecektir. O büyük halife sözlerine şöyle devam eder: “Ancak ey Halid! 
Halk elde edilen zaferleri senin şahsında buluyor. Ben biliyorum ki, bu 
zaferleri bize ihsan eden Allah’tır. Bu sebeple seni görevinden azlediyorum.” 
Zaten Hazreti Halid’in akidesi de bu sözlere ters değildir ki, onlara karşı 
herhangi bir itirazda bulunsun. Hazreti Ömer bu sözleriyle şirke karşı ilan-ı 
harp ettiğini ortaya koyuyor; bunun üzerine Hazreti Halid de hemen O’nun yanında 
yerini alıyordu. İşte Hazreti Ömer’in Hazreti Halid’e olan sevgisini bu şekilde 
dile getirmesi ve sözüne böyle bir ifadeyle başlaması daha sonra söylenecek 
sözlerin teveccüh görüp hüsn-ü kabulle karşılanması ve vahdet-i ruhiyenin 
teessüsü adına çok önemli bir vesile olmuştur. 
Mübalağa – Meddahlık ve Natürel Sevgi 
Şimdi bir mü’minin, sevgisini kardeşine duyurması, bildirmesi ne kadar 
ehemmiyetli ise, bu güzel amel yerine getirilirken samimi ve içten olunması, 
sunîliklere girilmemesi, zımnî yalan olan mübalağalara başvurulmaması da o 
ölçüde ehemmiyet arzeder. Her hususta olduğu gibi bu mevzûda da yanılmaz ve 
yanıltmaz rehberimiz Rehber-i Ekmel Efendimiz’dir (aleyhi elfü elfi salâtin ve 
selâm). Çünkü O, duyguda, düşüncede, ibadet ü taatta, insanların birbirlerine 
karşı davranışlarında vs. bütün bir hayatı talim etmek için gönderilmiştir. İşte 
biz, bir kardeşimiz hakkında müsbet duygularımızı nasıl ifade edeceğiz, onun 
meziyet ve faziletlerini dillendirirken nasıl dillendireceğiz bütün bunları da 
yine Efendiler Efendisi’nin o lâl u güher söz ve beyanlarından öğrenmemiz 
gerekir. Bu açıdan hadis-i şeriflere bakıldığında sahih kaynaklarda yer alan şu 
meşhur vak’ayı hatırlayabiliriz: Bir sahabî efendimiz Resûl-i Ekrem Efendimiz’in 
(aleyhissalâtü vesselâm) huzurunda, yüzüne karşı bir arkadaşını medh u sena 
etmişti. Bunun üzerine Allah Resûlü (sallallâhu aleyhi ve sellem) o şahsa, 
“Arkadaşının boynunu kırdın” buyurup bu sözünü üç kez tekrar etti ve ardından 
da, “Bir kimse kardeşini illa övecekse bari, “Falancayı ben öyle 
zannediyorum, ancak işin iç yüzünü Allah bilir. Ben hiç kimseyi Allah’a karşı 
tezkiye edemem” desin, buyurdu”. (Buhârî, Şehadat 16). 
Resûl-i Ekrem Efendimiz’in bu ikaz ve tenbihini doğru anlayıp doğru 
yorumlamak için biraz önce izah etmeye çalıştığım bir hususu müsaadenizle bir 
kez daha dile getirmek istiyorum. O da şudur: İnsanlığın İftihar Tablosu 
(sallallâhu aleyhi ve sellem), muhataplarını âdeta avucunun içi gibi çok iyi 
bilir, çok iyi okur, çok iyi tanırdı. Bu hususu yani muhatabı tanıma mevzûunu 
kanaatimce bir sabite gibi kabul edip Efendimiz’in beyanlarına hep bu nazarla 
bakılması gerekir. Çünkü böyle bir bakış açısı bize, o nurefşân beyanlar 
hakkında sağlam ve sıhhatli hükümlere ulaşmada ciddi fayda sağlayacaktır. İşte 
meseleye bu perspektiften bakıldığında şunu söyleyebiliriz: Demek ki yüzüne 
karşı medh u senada bulunulan zat, henüz böyle bir medhi kaldırabilecek ruhî 
seviyeye ulaşmamıştı, böyle bir övgüyü taşıyabilecek tahammülü yoktu. Bu sebeple 
bilinmesi gerekir ki, sevme, sevdiğini duyurup hissetirme başka bir meseledir; 
meddahların yaptığı gibi mübalağalara girme, ortalığı Kırkpınar’a çevirecek 
şekilde etrafa yağ döküp gezme; “onun eşi-menendi yok..”, “bir sengine yekpâre 
acem mülki fedâdır” türünden laflar etme tamamen farklı bir meseledir. İkincisi, 
kardeşinin boynunu kırmaya matuf ifadelerdir ki memnu olan budur. Hem bu tür 
ifadeler medh u sena edilen zatı baştan çıkardığı/çıkaracağı ve onun uhrevî 
hayatının mahvına sebep olacağı gibi, başkalarının gıpta damarını da tahrike 
vesile olur. Gıbta mahzursuz görülse de, unutulmaması gerekir ki, gıpta ile 
hased hemhuduttur. Bu sebeple gıpta duygusunun tahrik edilmesi tehlikeli bir 
sahaya kardeşini sürükleme demektir. Evet, siz birini övdükçe başkalarının 
içinde ona karşı çekememezlik ve hased hislerini tetiklemiş ve onun aleyhine pek 
çok sun’i düşman icad etmiş olursunuz. 
Bu sebeple bence mübalağalara girip büyük pâye, büyük unvanlarla 
kardeşlerimizi anmak; anıp onları hased ve kıskançlığın hedefi haline getirmek 
yerine, onlara karşı fevkalade sadakat göstermekle kardeşliğin hakkını vermeye 
çalışmamız gerekir. Bu açıdan, zımnî yalan olan mübalağalara girmeden, akıl, 
mantık ve kalbin kabul edeceği, ruhanilerin ve mele-i alanın sakinlerinin “evet” 
diyeceği, dinin ruhuna ve Kur’an akliliğine uygun bir üslupla muhabbet ve 
sevgimizi dile getirip ortaya koymalıyız. 
Bu mevzûda neyin doğru neyin eğri olduğunu tefrik ve tesbit ise vicdanın 
kadirşinas kıstaslarına emanettir. Evet, siz vicdanın hakemliğine başvurduğunuz 
takdirde neyin mübalağa ve hilaf-ı vaki beyan olduğunu neyin saf, natürel 
sevgiyi ifade ettiğini sezip anlayacaksınız. 
Sevgiyi İfadede Değişik Yol ve Vesileler 
Â Dille beyanın dışında, elbette ki sevgiyi ifade etmenin daha başka 
yolları da vardır. Mesela sevdiği kişinin arkasından dua etmek bu yolların en 
güzel ve en doğru vasıtalarından biridir. Fahr-ı Kainat Efendimiz (sallallâhu 
aleyhi ve sellem): “En süratle kabule karin olan dua, gaibin gaibe 
duasıdır.” (Tirmizî, Birr 50) buyuruyor. Bir insanın, sevdiği bir 
arkadaşına, onun hiç haberi olmadan gıyabında dua etmesi, hem sevginin Allah 
için olduğuna bir delildir, hem de o iki kişi arasında sımsıcak bir muhabbetin 
tesisi adına çok önemli bir vesiledir. 
Sevgiyi ifadenin önemli bir yolu da, insanın sevdiği zat hakkındaki hüsn-ü 
zannını, o zata ulaştırabilecek üçüncü şahısların yanında dile getirmesidir. 
Mesela bir insan, “Ben şimdiye kadar falan kimsenin hiçbir kötülüğüne şahit 
olmadım. Hatta bazen belki benden bir kısım kötülükler sadır oldu ama ben ondan 
hep iyilik gördüm. O, yaptığım kötülükler karşısında hiçbir zaman aynıyla 
mukabelede bulunma gibi bir tavır içerisine girmedi” türünden ifadeler 
kullanarak başkaları yanında ona olan güzel duygu ve güzel düşüncelerini dile 
getirebilir. Arkadaşının kendisi hakkında söylenen bu tür beyanlardan haberdar 
olması o iki kişinin kalbleri arasında sevgi köprülerinin kurulması adına çok 
önemli bir vesile olacaktır. 
Aynı zamanda bilinmesi gerekir ki, yapılan her bir iyilik de sevgiyi ifade 
yollarından biridir. Hiç unutmam arkadaşlardan bir tanesi diğerine şöyle 
demişti: “Allah bana bağımdan, bahçemden şu kadar ürün verdi. Eğer kardeşsek ben 
bunu seninle bölüşmek istiyorum.” Bu öyle centilmence bir tavırdır ki, siz elli 
defa “ben seni seviyorum kardeşim!” deseniz bu ölçüde müessir olamazsınız. 
Elbette ki o şahsın böyle civanmertçe bir tavır sergilemesi karşısında siz 
kendinize düşeni yapar ve böyle bir teklifi kabul edemeyeceğinizi beyan 
edersiniz. Bu, ayrı bir mesele. Benim burada dikkat çekmek istediğim nokta, o 
insanın îsar ruhuyla hareket etmesi ve bunun neticesinde de bir sevgi selinin 
karşılıklı olarak kalblere akıp durmasıdır. 
Tabiî, îsar hasletini sadece maddi olarak ihsanda bulunma, yemeyip yedirme, 
giymeyip giydirme şeklinde anlamamak, onunla sınırlandırmamak gerekir. Belki 
yeri geldiğinde kendi hissiyat, görüş, düşünce ve fikirlerimizi bir kenara koyup 
kardeşimizin hissiyat, görüş, düşünce ve fikirlerini tercih etmek, kimi zaman 
maddi meselelerde fedakarlıkta bulunmaktan daha fazla sevgi bağlarını 
güçlendiren önemli vesilelerden biridir. Evet, karşı tarafın düşüncelerine 
saygılı olup onları kabul etme, kendi hissiyatımızı kardeşimizin hissiyatı 
içinde eritip yok etme öyle bir vasıtadır ki, onunla gönül kapılarını ardına 
kadar açabilirsiniz. Mesela, bir arkadaşınız size, bir konuda bazı tavsiyelerde 
bulundu. Siz de bunun üzerine içinizin sesi olarak, “Kardeşim! Allah senden 
ebediyyen razı olsun! Ben bugüne kadar bu meseleye hiç böyle bakmamıştım. Ortaya 
attığın bu fikirler benim hiçbir zaman düşünüp akledemediğim enginlikte. Bu fikir 
ve tekliflerin, benim için öyle ufuk açıcı oldu ki, Allah’ın izniyle ben pek çok 
problemi bu sırlı anahtarla çözebilirim” türünden bazı sözler söylemek sûretiyle 
sevginizi ifade etmiş ve kardeşinizin gönlünü size karşı muhabbetle lebâleb hale 
getirmiş olursunuz. 
Gördüğünüz gibi sevgiyi ifade etmenin pek çok yolu vardır. Sözlerinizle, 
gıyaben yaptığınız dualarınızla, îsar ruhuyla hareket etmekle gönüllere 
girebilir ve bunların hepsini bir yönüyle “seni seviyorum” mülahazası şeklinde 
ele alabilirsiniz. 
Ütopik bulabilirsiniz, fakat ben bu noktada durup size bir hissiyatımı ifade 
etmek istiyorum. Fakir, öyle arzu ediyorum ki, keşke inanan insanlar 
birbirlerini âşık-maşuk münasebeti içinde sevseler. Yani biri Leyla ise diğeri 
Mecnun, biri Vamık ise öteki Azra, biri Şirin ise beriki Ferhat, biri Kerem ise 
öbürü Aslı olsa. Birbirlerini görmek için âdeta mehâliki iktiham etse yani her 
türlü sıkıntı, meşakkat ve tehlikelere karşı göğüs gerip katlansa ve 
birbirlerinin arkasından koşturup dursalar. Fakat beşer tabiatının ne tür 
zaaflardan mündemiç olduğunu nazar-ı itibara aldığımız zaman, aşk derecesinde 
böyle bir sevgi ve alakanın öyle çok kolay gerçekleştirilemeyeceğini de 
biliyoruz. 
İşte bu noktada yapılması gereken ve mü’mine yakışan tavır, arkadaşlar 
arasında yaşanan bir kısım arıza ve problemlere takılıp kalmamak ve yapılan 
kötülüklere aynıyla mukabelede bulunmamaktır. Evet, kötülük bile görsek bize 
düşen aynıyla mukabelede bulunmak değil, onun arkasından bir iyilik yapmaktır. 
Böylece kötülüğü devam ettirebilecek elleri-kolları, iyilik ve ihsanla bağlamış 
olacağız. Ayrıca kendimizi kardeşimizin yerine koyup, o, nelerden 
hoşlanıyorlarsa, aynı şeylerden bizim de hoşnut olacağımızı düşünmek yani empati 
yaparak muhatabımızı anlamaya çalışmak da bu mevzuda çok önem arzeder. Çünkü siz 
başkalarına değer atfettikçe, onlar da size değer atfeder. Böylece değerlerin 
tedahulü (birbiri içine girmesi), ictimaı gerçekleşir; bu da kalbler arasında 
derin bir muhabbet ve kaynaşmaya vesile olur. 
</div>

Kalbteki Sevgiyi İfade Yolları