Müteheyyiç Fıtratlar Ve Dengeli Hareket
Bazı insanlar müteheyyiç (heyecanlı, coşkulu) olurlar. Hz. Üstad da kendini müteheyyiç fıtratlar arasında görür ve bu tür fıtratların rahatının sa’y ve cidalde (çalışma ve mücadelede) olduğunu ifade eder. Müteheyyiç fıtratlar, olayları başkalarına nazaran çok daha farklı algılar ve hâdiseler karşısında derin heyecan duyarlar. Bunların tavır ve davranışları, hareket ve tepkileri çok defa başkalarına benzemez. Mesela, toplumun maruz kaldığı sıkıntı, bela, meşakkat ve musibetleri ruhlarında derinden derine duyar ve âdeta bunlar karşısında hafakan geçirirler. Başkalarına nazaran hassasiyet ve duyarlılıkları çok yüksektir.
Böyle bir fıtrata sahip olmayı, mutlak anlamda bir fazilet olarak görmemek gerekir. Zira bu, insan tabiatıyla ilgili bir meseledir. Herkesten bu ölçüde bir hassasiyet beklemek doğru olmayabilir. Bazı kimseler vardır ki sineleri, sadırları çok geniştir. Bazılarının ise his dünyaları yeterince inkişaf etmemiştir. Hatta öyleleri vardır ki cihan yansa onların umurlarında olmaz, İslâm dünyasının cayır cayır yanması uykularını kaçırmaz. Denize atsanız ıslanmayacak ölçüde gamsız olan bu gibilere mukabil, öncekiler, havadan dahi nem kaparlar. Kurak Ağustos sıcağında dışarı çıksalar geriye ıslak dönerler. Bütün bunlar, fıtrat ve tabiatla ilgili meselelerdir.