Her müslüman kendi meslek ve mezhebine demeli ki: “İşte bu haktır, başkasına ilişmem. Başkaları güzelse, benimki en güzelidir.”

Şöyle dememeli: “Budur hak, başkaları bâtıldır.” ya da: “Yalnız benimki güzel; başkaları yanlıştır, çirkindir.”

Kendi anlayışını zorla kabul ettirmek zihniyeti, nefsini sevmekten gelir, sonra hastalık olur, kavga ondan çıkar. Dert ve dermanların

Çok sayıda olması haktır, doğru birden fazladır. İhtiyaç ve gıdaların çeşitlilik göstermesi haktır, doğru da çeşitlilik gösterir.

Kabiliyetlerin ve terbiyelerin çokluğu haktır, doğru da birden çoktur. Tek bir madde, hem zehir hem panzehir olabilir.

İki mizaca göre esasa ait olmayan meselelerde hakikat sabit değil izafîdir, birçok şeyden oluşur. Mükellef olan mizaçlar

Ona bir hisse verir, buna göre tahakkuk ve terekküp eder,⁶⁶ her mezhebin sahibi mühmel⁶⁷ mutlak hükmeder.

Mezhebinin sınırı, tayinini mizacın meyline bırakır, mezhepte taassup onu umumileştirmeye sebep olur.

Hem taraf tutmak sebep olur kavgaya. İslamiyet’ten evvel insan tabakalarındaki derin uçurumlar

Ve hayret verici uzaklık, aynı devirde birden fazla peygamber olmasını, onların şeriatlarının farklılığını ve çeşitli mezhepleri gerektiriyordu.

İslamiyet bir inkılâp yaptı, insanlık yakınlaştı, şeriatlar birleşti, bir oldu Peygamber.

Fakat seviye bir olmadı, farklı mezhepler kaldı. Tek bir terbiye kâfi geldiği zaman birleşir onlar da...

* * *

Zıtların Yaratılışında ve Bir Araya Gelişinde Büyük Bir

Hikmet Var. İlahî Kudretin Elinde Güneş ve Zerre Birdir

Ey kalbi uyanık arkadaş! Zıtların bir araya gelmesinde Allah’ın kudretinin tecellisi var; lezzet içinde elem, hayır içinde şer,

Güzellik içinde çirkinlik, fayda içinde zarar, nimet içinde ceza, nur içinde ateş… Bilir misin bunların sırını?